Zamek w Toszku

Nad wejściem do zamku w Toszku wciąż widnieje łaciński napis CASPAR COMES COLONNA 1666 – ostatnie dzieło hrabiego, który zmarł w tym samym roku. Warownia na wapiennym wzgórzu nad miastem przeszła drogę od drewnianego grodu, przez siedzibę piastowskich książąt, po barokową rezydencję, ruinę i częściową odbudowę. Dziś mieści Centrum Kultury „Zamek w Toszku”, a dla odwiedzających najciekawsze są portal, baszty i panorama Ziemi Toszeckiej.

Historia: od grodu do rezydencji magnackiej

Gród w tym miejscu istniał prawdopodobnie już w X–XI wieku i był siedzibą kasztelanii; kasztelan pojawia się w źródłach w 1222 roku. Na początku XV wieku drewniane umocnienia zastąpił murowany zamek, który w 1429 roku zniszczyli husyci. Odbudował go książę Przemysław toszecki z linii oświęcimskich Piastów i uczynił swoją stałą siedzibą aż do śmierci w 1484 roku. Później zamek należał do książąt opolskich, a od 1532 roku, jako lenno królów czeskich, do Habsburgów. Rodzina Redernów wykupiła go w 1592 roku i po pożarze z 1570 roku przebudowała w stylu renesansowym.

Colonna i włoski architekt

Największe zmiany przyniósł hrabia Kaspar Colonna, właściciel od 1638 roku. W latach 1650–1666 pod kierunkiem mediolańskiego mistrza Giovanniego Seregniego dobudowano baszty flankujące budynek bramny, nowy pałac na planie prostokąta z dwiema narożnymi basztami, loggie i arkadowe galerie od dziedzińca. Powstał też budynek stajni, w 1760 roku przerobiony na oranżerię. W ten sposób Toszek stał się jedną z pierwszych rezydencji magnackich na Górnym Śląsku.

Pożar, ruina i odbudowa

W XVIII wieku zamek kilkakrotnie zmieniał właścicieli; w latach 1791–1797 należał do Adolfa von Eichendorffa, ojca romantycznego poety Josepha von Eichendorffa. W 1811 roku rezydencja spłonęła i nikt jej już nie odbudował. W 1840 roku ruiny kupił Abraham Guradze, a jego rodzina była właścicielem do 1945 roku. Częściową rekonstrukcję przeprowadzono w latach 1957–1963, a dziś zamek służy kulturze: odbywają się tu wystawy, koncerty i śluby.

Co zobaczyć

• Kamienny portal z herbem Colonnów (kolumna zwieńczona koroną), datą 1666 i napisem fundacyjnym; portal wykonano z piaskowca, w przeciwieństwie do reszty murów,
• czterokondygnacyjną basztę – u podstawy czworoboczną, wyżej ośmioboczną – która stoi na swoim pierwotnym miejscu i kryje głębokie lochy,
• mury z łamanego wapienia, granitowych otoczaków i cegły, z czytelnymi śladami gotyckich ostrołuków,
• dwie ośmioboczne wieżyczki flankujące budynek główny przy wjeździe.

Tripto podpowiada

Na zamek wejdziesz pieszo z rynku w Toszku; na obejście dziedzińca, murów i portalu zarezerwuj 30–45 minut, a jeśli udostępniona jest wieża, dolicz czas na panoramę. Najpierw przyjrzyj się portalowi od zewnątrz, a potem porównaj go z ostrołukowym portalem od strony dziedzińca, który przetrwał pożar tylko jako ruina. Ponieważ zamek jest siedzibą centrum kultury, w dni imprez i ślubów część przestrzeni bywa zamknięta, więc godziny warto sprawdzić wcześniej. Toszek leży ok. 23 km od Gliwic, przy autostradzie A4, co ułatwia krótki przystanek w podróży.