Drewniany kościół św. Michała Archanioła w Księżym Lesie

Na cmentarnym wzgórzu w Księżym Lesie, między Pyskowicami a Tarnowskimi Górami, stoi drewniany kościół św. Michała Archanioła, którego budowę rozpoczęto w latach 1497–1498. To jeden z najstarszych drewnianych kościołów Górnego Śląska – późnogotycka świątynia z gontowymi ścianami, smukłym dachem i zadaszonymi sobotami, które przetrwała reformację, wojny i niejeden remont.

Historia: pięć wieków na wzgórzu

Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1302 roku, gdy papież oddał ją pod opiekę cystersów z Jemielnicy. Pierwszy kościół powstał w XIV wieku i w 1447 roku miał już rangę parafialnego. Obecną świątynię zaczęto wznosić w latach 1497–1498 z fundacji właściciela majątku, Jana Sławeckiego; protokół wizytacyjny z 1687 roku wiąże jej budowę z rokiem 1499. W latach 1570–1629 kościół służył protestantom jako zbór.

Z czasem bryła się zmieniała: w XVIII wieku od południa dobudowano kaplicę, a w 1905 roku od frontu murowaną kruchtę. Największe zniszczenia przyniosła II wojna światowa – kościół gruntownie wyremontowano w 1955 roku, a ostatnie prace konserwatorskie przeprowadzono w latach 1999–2001. W 2020 roku przywrócono pierwotny wygląd hełmu wieżyczki i wymieniono gont na dachu.

Co zobaczyć

• Konstrukcja zrębowa na podmurówce z kamienia i cegły, z typowym dla średniowiecza układem dwóch części – nawy i prezbiterium – na rzucie zbliżonym do kwadratu.
• Soboty wzdłuż północnej ściany, wsparte na ośmiu słupach. Według protokołu z 1678 roku okalały niegdyś cały kościół.
• Ceglana fasada zachodnia z narożnymi szkarpami – kontrastuje z pozostałymi ścianami pobitymi gontem.
• Belka tęczowa z napisem „Consummatum est” oddzielająca nawę od prezbiterium.
• Neobarokowy ołtarz główny z 1. połowy XIX wieku z obrazem św. Michała oraz dwa późnobarokowe ołtarze boczne – z Ukrzyżowaniem w akantowej dekoracji i ze św. Katarzyną Aleksandryjską.

Ciekawostki

Protokół wizytacyjny z 1720 roku wspomina wolnostojącą dzwonnicę, która nie przetrwała – dzwony wiszą dziś w ceglanej przybudówce. Na emporze stoją niewielkie, 6-głosowe organy gliwickiego organmistrza Ernsta Kurzera z początku XX wieku. Przy kościele rosła lipa drobnolistna – pomnik przyrody o obwodzie około 3,5 m – którą powalił huragan 15 sierpnia 2010 roku.

Tripto podpowiada

Kościół jest filią parafii Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Kamieńcu i nie ma stałych godzin zwiedzania – Narodowy Instytut Dziedzictwa opisuje go jako zabytek dostępny z zewnątrz. Najlepiej obejrzyj go od północy, gdzie soboty i gontowe ściany najlepiej oddają średniowieczny charakter budowli. Na spacer wokół kościoła i cmentarza wystarczy 20–30 minut. Księży Las leży na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego, więc wizytę łatwo włączyć w objazd drewnianych świątyń regionu.