Zamek w Starych Tarnowicach

Renesansowy zamek Wrochemów w Starych Tarnowicach przez dekady PRL służył jako siedziba PGR i niszczał tak bardzo, że gmina latami nie mogła znaleźć na niego kupca. W 2000 roku kupili go Krystyna i Rajner Smolorzowie, którzy w ciągu dziesięciu lat przywrócili mu dawny wygląd. Dziś to Centrum Sztuki i Rzemiosła Dawnego z restauracją i hotelem – przykład udanej rewitalizacji zabytku w Tarnowskich Górach.

Historia: od gródka rycerskiego do Donnersmarcków

Tarnowice to dawna samodzielna wieś, dziś dzielnica Tarnowskich Gór. W średniowieczu siedziba rycerska stała w pobliżu kościoła parafialnego – po gródku pozostało niewielkie wzniesienie. W drugiej połowie XV wieku wieś przeszła w ręce rodu Wrochemów, a z inicjatywy Piotra Wrochema w latach 1520–1570 wzniesiono w nowym miejscu renesansowy zamek. Miał trzy skrzydła z wieżą w narożniku południowo-wschodnim i dziedziniec z krużgankami, otwarty od północy.

Na początku XVII wieku Wrochemowie sprzedali dobra Baltazarowi Ohm Januszewskiemu, staroście ziemskiemu bytomskiemu, którego w 1643 roku zamordowali plądrujący Bytom Szwedzi. Przez jego córkę majątek przeszedł w ręce szkockiego szlachcica Kaspra Huntera z Grandon. W 1822 roku zamek z dobrami stał się własnością hrabiów Henckel von Donnersmarck, do których należał aż do 1945 roku. W kolejnych stuleciach budynek wielokrotnie przebudowywano: zamurowano krużganki, zmieniono sień wjazdową i powiększono skrzydło północne.

Upadek i odrodzenie

Po II wojnie światowej zamek znacjonalizowano i przekazano Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu, co dla zabytku oznaczało dekady dewastacji. Po 1989 roku ruina należała do gminy Tarnowskie Góry, która długo nie znajdowała nabywcy. Remont prowadzony przez nowych właścicieli zakończono pod koniec 2010 roku, odnawiając też oranżerię i stodołę, a w czerwcu 2011 roku otwarto tu Centrum Sztuki i Rzemiosła Dawnego.

Na co zwrócić uwagę

• Ryzalit skrzydła zachodniego zwieńczony frontonem z trzema kartuszami: dużym herbem księstwa bytomskiego oraz herbami Wrochemów i Donnersmarcków.
• Renesansowy portal z datą 1545, wmurowany w skrzydło zachodnie, przeniesiony z pałacu w Płoninie na Dolnym Śląsku.
• Altana w parku zamkowym, również pochodząca z Płoniny.
• Wnętrza z ekspozycjami poświęconymi dawnemu rzemiosłu.

Ciekawostki

Według miejscowych podań nocami po zamku błąka się duch zamordowanego starosty Januszewskiego, a towarzyszą mu pokutujące widma szwedzkich żołnierzy. To legenda, ale dobrze oddaje burzliwe XVII-wieczne dzieje Górnego Śląska.

Tripto podpowiada

W zamku działają restauracja „Gospoda u Wrochema” i hotel, więc wizytę łatwo połączyć z posiłkiem. Godziny udostępniania ekspozycji sprawdź przed przyjazdem bezpośrednio w obiekcie. Zamek dobrze wpisuje się w jednodniową trasę po Tarnowskich Górach razem z Zabytkową Kopalnią Srebra i Sztolnią Czarnego Pstrąga.