Rzeźby gwarków w Tarnowskich Górach

Górnicy z lampkami w dłoniach to tarnogórska odpowiedź na wrocławskie krasnale. Od 2013 roku miasto co roku odsłania nową plenerową rzeźbę gwarka, a do grudnia 2024 roku stanęło ich dwanaście – od Rynku po dzielnice i dawne wsie. Szukanie ich to dobry pretekst, by poznać Tarnowskie Góry poza ścisłym centrum i przypomnieć sobie, skąd wziął się przydomek Miasto Gwarków.

Kim byli gwarkowie

Słowo pochodzi od niemieckiego Gewerke i oznaczało udziałowców lub właścicieli kopalń, którzy od XVI wieku wydobywali tu rudy srebra i ołowiu. Kopaliny należały do monarchy, więc gwarkowie potrzebowali jego zgody i płacili daninę zwaną olborą. Pracownik kopalni, odpowiednik dzisiejszego górnika, nazywał się kopacz – i to właśnie kopaczy przedstawiają rzeźby. Pamięć o gwarkach żyje też w nazwie tygodnika, klubu sportowego i spółdzielni mieszkaniowej, a przede wszystkim w Gwarkach Tarnogórskich, dniach miasta organizowanych od 1957 roku.

Gdzie stoją rzeźby

• Krakowska / Tylna (2013) – pierwsza figura, wysoka na 1,6 m, projektu Norberta Jastalskiego z Zabrza. Gwarek wychodzi z chodnika po szychcie, a lampkę zasilają dwa panele słoneczne w belce nad jego głową, wskazującej kierunek Rynku.
• Dworzec autobusowy przy ul. Pokoju (2014) i Rynek przy podcieniach u wylotu ul. Przesmyk (2015) – kolejne prace Jastalskiego.
• Prace Alojzego Niedbały – twórcy ludowego z Bobrownik Śląskich: rondo Kaczyniec/Nałkowskiej/Św. Jacka (2016), plac przy Opolskiej i Królika (2017), Bobrowniki (2018) i Repty Śląskie przy Źródełku Młodości (2019).
• Stare Tarnowice (2020) – figura odlana według rzeźby Jerzego Liska, przed kościołem św. Marcina.
• Opatowice (2021), Osada Jana (2022), Pniowiec (2023) i Lasowice (2024) – gwarkowie w dzielnicach.

Ciekawostki

Gwarek z Osady Jana, który kosztował 40 tys. zł, trzyma pyrlik i żelosko – górnicze narzędzia z herbu miasta. Burmistrz mówił przy odsłonięciu, że to pierwsza figura, na której można dzieciom pokazać, czym są te „mityczne” przedmioty. Pierwszy gwarek z ul. Krakowskiej miał pecha: po najechaniu samochodem przeszedł remont i w 2020 roku wrócił na miejsce, tym razem chroniony słupkami. Od 2017 roku odsłonięcia zwykle wypadają w Barbórkę, 4 grudnia.

Tripto podpowiada

Trzy pierwsze rzeźby obejrzysz pieszo w centrum w niecałą godzinę, ale pełna trasa przez dzielnice wymaga samochodu lub roweru. Rzeźby stoją w przestrzeni publicznej, więc można je oglądać o każdej porze. We wrześniu połącz spacer z Gwarkami Tarnogórskimi, a w każdej porze roku – ze zwiedzaniem tarnogórskich zabytków górniczych.