Rynek w Tarnowskich Górach

Rynek w Tarnowskich Górach uchodzi za jeden z najładniejszych placów miejskich Górnego Śląska. Ma kształt nieregularnego trapezu o długości 108 m – gwarkowie, czyli górnicy kruszców, stawiali domy obok szybów wydobywczych, a nie według wytyczonej siatki. Nad placem dominują neorenesansowy ratusz z 1898 roku i ewangelicki kościół Zbawiciela, a w pierzejach zachowały się XVI-wieczne domy podcieniowe.

Historia: miasto zbudowane na szybach

Obecny rynek uformował się w drugiej połowie XVI wieku; wcześniej funkcję głównego placu pełnił dzisiejszy plac Gwarków. W 1548 roku rynek poszerzono w kierunku wschodnim. Mieściły się przy nim Urząd Górniczy, sąd, starostwo ziemi bytomskiej i rada miejska, a wokół wyrosły kamienice najbogatszych gwarków. Dwa szyby na płycie rynku zamieniono na miejskie studnie – jedną odtworzono w latach 50. XX wieku jako drewniany kołowrót z gontowym daszkiem, a wokół niej zachowano fragment XIX-wiecznego bruku.

Co zobaczyć

• Ratusz (Rynek 4) zbudowany w latach 1896–1898 według projektu berlińskiego architekta Hermana Gutha, oddany do użytku 11 października 1898 roku. Obłożony czerwoną cegłą klinkierową, z granitem i piaskowcem, nawiązuje do neorenesansu północnego. W czasie budowy spłonął hełm wieży, wznoszącej się prawie 40 m nad rynkiem. Na fasadzie widnieją herby, m.in. Henckel von Donnersmarcków, Prus i miasta, a w niszy – figura gwarka dłuta Edmunda Halke z Piekar Śląskich, która w latach 50. XX wieku zastąpiła posąg założyciela miasta, margrabiego Jerzego Hohenzollerna-Ansbacha.
• Dom Sedlaczka (Rynek 1) z XVI wieku – według tradycji gościli w nim Jan III Sobieski, August II Mocny i August III. W latach 1748–1818 był siedzibą starostów bytomskich, a na początku XIX wieku Johann Sedlaczek otworzył tu winiarnię, która działa do dziś. Od 1958 roku mieści się tu Muzeum w Tarnowskich Górach z wystawami o dziejach miasta i Janie III Sobieskim.
• Domy podcieniowe pod numerami 17 i 18 z XVI wieku oraz kilka innych XVI- i XVII-wiecznych kamienic wpisanych do rejestru zabytków, m.in. Dom Cochlera i Dom pod Lipami.
• Kościół ewangelicki Zbawiciela (Rynek 12) z XVIII wieku, przebudowany na początku XX wieku. Tutejsza parafia luterańska jest najstarszą na Górnym Śląsku.
• Rzeźba gwarka z 2015 roku przy podcieniach, u wylotu ul. Przesmyk, oraz pomnik bryły kruszcu, upamiętniający legendarne znalezisko chłopa Rybki z XV wieku.

Ciekawostki

W 1923 roku wokół krzyża upamiętniającego założenie miasta posadzono trzy „dęby wolności” na pamiątkę trzech powstań śląskich. Ścięto je podczas późniejszego remontu płyty rynku.

Tripto podpowiada

Rynek najlepiej obejść spokojnie, zaglądając pod podcienia i na dziedzińce kamienic – zajmie to około godziny, z muzeum w Domu Sedlaczka dwie. Latem na płycie działają ogródki piwne. Tarnowskie Góry to miasto górnicze, więc wizytę na rynku połącz z podziemną trasą Zabytkowej Kopalni Srebra lub Sztolnią Czarnego Pstrąga.