Kościół św. Marcina w Tarnowskich Górach

W Starych Tarnowicach, na przykościelnym cmentarzu otoczonym wapiennym murem, stoi najstarsza świątynia Tarnowskich Gór – pamiątka czasów, gdy miasta jeszcze nie było, a Tarnowice były rycerską wsią. Stary kościół św. Marcina powstawał od schyłku XIV wieku, a w kruchcie wieży zachował się łaciński napis z datą 1400. W środku czekają barokowe freski z 1707 roku, przypisywane malarzowi znanemu z Jasnej Góry.

Historia: od rycerza Sambora do barokowej przebudowy

Kościół stoi w centrum dawnej wsi Tarnowice, nieopodal gródka jej właścicieli. Jego fundatorem był najpewniej rycerz Sambor de Tarnowicz, wzmiankowany w latach 1369–1415. Początkowo świątynia była filią parafii w Reptach, ale 15 kwietnia 1415 roku biskup krakowski Wojciech Jastrzębiec erygował tu osobną parafię. W latach 1570–1608 kościół należał do luteranów. Obecny kształt to efekt przebudowy z 1707 roku, przeprowadzonej z inicjatywy rodzeństwa Wacława i Anny Felicjany Ohm-Januszewskich oraz jej męża Kaspra Huntera de Grandon. Dobudowano wtedy absydę i kaplicę z kryptą rodową, a wnętrze nakryto ceglanym sklepieniem. W 1749 roku z fundacji Szymona Brzózki powstała po stronie południowej kaplica św. Jana Nepomucena. Gdy w latach 1899–1902 obok wyrósł duży neogotycki kościół, stary św. Marcin został kościołem filialnym i kaplicą cmentarną.

Co zobaczyć

• Polichromie z 1707 roku w prezbiterium, nawie i kaplicy św. Wacława, przypisywane Karolowi Dankwartowi, autorowi fresków m.in. w bazylice jasnogórskiej. Sceny z życia św. Marcina, ewangeliści, herby fundatorki i wciąż nierozszyfrowany skrót z liter C. H. A. F. H. V. G. S. S. R. O.
• Napis fundacyjny w formie chronostychu w łuku tęczowym.
• Kaplicę św. Wacława (pierwotnie św. Anny) na planie koła, z kopułą z latarnią i kryptą Hunterów de Grandon i Ohm-Januszewskich.
• Najstarsze elementy: XV-wieczne drzwi z gotyckimi okuciami i kamienną gotycką kropielnicę.
• Ołtarz główny z połowy XVII wieku i jedną z najstarszych kopii obrazu Matki Boskiej Piekarskiej, malowaną na desce.

Ciekawostki

Inskrypcję o wieży z 1400 roku odkryto dopiero podczas remontu w latach 1912–1914, gdy kościół, zamknięty w 1909 roku z powodu złego stanu, ratował proboszcz Ludwik Spohr. Dachy, kopuła i hełmy wciąż są kryte gontem, a wieżę, kaplicę i sygnaturkę wieńczą cebulaste hełmy. Kościół z cmentarzem i ogrodzeniem jest wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego. Z dwóch barokowych rzeźb św. Zygmunta i św. Ludwika zostały tylko wzmianki – zostały skradzione.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Niedziałkowskiego 2, około 300 m od przystanku autobusowego Stare Tarnowice Janasa. Na co dzień jest zamknięty: zwiedzanie organizuje Stowarzyszenie Dziedzictwo, które opiekuje się zabytkiem, albo parafia – po wcześniejszym umówieniu. Stowarzyszenie zaprasza też na wydarzenia, m.in. wiosenne koncerty i wykłady. Samo wnętrze obejrzysz w 30–40 minut. W tej samej dzielnicy warto zajrzeć pod zamek w Starych Tarnowicach.