Szlak Zabytków Techniki województwa świętokrzyskiego

Zanim powstał Śląsk przemysłowy, żelazo Rzeczypospolitej wytapiano nad rzekami północnej Kielecczyzny. Szlak zabytków techniki województwa świętokrzyskiego łączy pozostałości tego Staropolskiego Okręgu Przemysłowego: wodne kuźnice, walcownie, wielkie piece i muzea, w których wciąż pracują dawne maszyny. To trasa na samochód, rozrzucona między Końskimi, Starachowicami i Kielcami.

Maleniec i Sielpia: koła wodne w ruchu

W Maleńcu w 1784 r. kasztelan łukowski Jacek Jezierski założył zakład z tartakiem, drutownią i wielkim piecem z 11 młotami. W połowie XIX wieku zainstalowano tu 15 gwoździarek do gwoździ ciętych z blachy, a później produkowano szpadle i łopaty. Maszyny napędzały trzy koła wodne i system pasów transmisyjnych. Gwoździ przestano robić w 1950 r., a zakład zamknięto 17 lat później.

W Sielpi w 1821 r. z inicjatywy Stanisława Staszica zaczęto budować walcownię i pudlingarnię. Chlubą tutejszego Muzeum Zagłębia Staropolskiego jest turbina wodna konstrukcji Philippe’a de Girarda, a do najcenniejszych eksponatów należy maszyna parowa z 1858 r. – według przewodnika regionu najstarsza w Polsce. W czasie wojny okupanci wywieźli stąd 72 wagony stali i urządzeń.

Starachowice, Samsonów, Stara Kuźnica

• Starachowice – Muzeum Przyrody i Techniki „Ekomuzeum” im. Jana Pazdura z wielkim piecem z 1899 r., który pracował do 19 marca 1968 r., oraz ogromną maszyną parową przywiezioną z wystawy przemysłowej w Paryżu z 1889 r.
• Samsonów – ruiny huty „Józef”. Piec uruchomiono w 1823 r., choć wyryto na nim datę 1835 z kolejnej przebudowy; zakład działał do pożaru w 1866 r. Wodę z Bobrzy doprowadzano podziemnym kanałem.
• Stara Kuźnica (gm. Końskie) – kuźnica wodna z młotem, który według przewodniczki świętokrzyskiej uderzał nawet 60 razy na minutę. Obiekt ocalał dzięki rodzinie Niewęgłowskich, zwłaszcza kowalowi Adamowi Niewęgłowskiemu, żołnierzowi AK.
• Bobrza – mur oporowy niedokończonego zakładu wielkopiecowego, założonego w 1824 r. przez księcia Druckiego-Lubeckiego.

Ciekawostki

Budynek kuźnicy w Starej Kuźnicy nie miał okien ani komina – wnętrze wypełniał dym, a światło wpadało tylko przez otwarte wrota. W Sielpi, Maleńcu i Starej Kuźnicy odbywały się targi techniczno-turystyczne „Kuźnice Koneckie”, podczas których uruchamiano zabytkowe maszyny.

Tripto podpowiada

• Zaplanuj 1–2 dni i zacznij od okolic Końskich (Maleniec, Sielpia, Stara Kuźnica), a drugiego dnia jedź do Starachowic i Samsonowa.
• Godziny i ceny muzeów sprawdzaj na ich stronach przed wyjazdem; ruiny w Samsonowie oglądasz z zewnątrz.
• Gmina Końskie planuje szlak „Żelazne Doliny”, który ma połączyć te obiekty także trasą pieszo-rowerową i kajakową.