Świętokrzyski Park Narodowy

Świętokrzyski Park Narodowy chroni najwyższe pasmo Gór Świętokrzyskich — Łysogóry z Łysicą i Łysą Górą — oraz słynną puszczę jodłową opisaną przez Stefana Żeromskiego. Najbardziej znane są gołoborza, czyli rumowiska kwarcytowych głazów sprzed setek milionów lat, a także dawne opactwo na Świętym Krzyżu i źródełko św. Franciszka w Świętej Katarzynie. To świetny cel na jednodniową wycieczkę z Kielc: krótkie, ale miejscami strome szlaki, dużo lasu i rozległe widoki.

Świętokrzyski Park Narodowy w liczbach

Park utworzono w 1950 roku, ale ochrona tych terenów zaczęła się dużo wcześniej: w 1920 roku powstał rezerwat na Chełmowej Górze (naturalne stanowisko modrzewia polskiego), a w 1924 roku — rezerwaty na Łysicy i Łysej Górze. Dziś park zajmuje 7696 ha, a jego otulina — ponad 20 tys. ha. Lasy pokrywają 95% powierzchni, a aż 38% to strefa ochrony ścisłej, gdzie przyroda rozwija się bez ingerencji człowieka.

W granicach parku leżą Pasmo Łysogórskie, fragmenty Pasma Klonowskiego (Bukowa Góra, Miejska Góra, Psarska Góra), Chełmowa Góra oraz części Doliny Wilkowskiej i Dębniańskiej. Naliczono tu ponad 850 gatunków roślin, ok. 150 gatunków ptaków (118 gniazduje) i 45 gatunków ssaków.

Co zobaczyć: Łysica, Łysa Góra i gołoborza

• Łysica — najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich (park podaje 614 m n.p.m., w innych źródłach 612–613 m) i jeden ze szczytów Korony Gór Polski. Na grzbiecie są wychodnie skalne i gołoborza, a obok drugi wierzchołek — Agata.
• Łysa Góra (Święty Krzyż, 595 m) — z galerią widokową na największe gołoborze w Górach Świętokrzyskich, wczesnośredniowiecznym wałem kultowym i masztem RTCN.
• Gołoborza — pola nagich bloków piaskowca kwarcytowego z kambru (ponad 500 mln lat), rozsadzonych przez mróz w czasie ostatniego zlodowacenia. W parku zajmują dziś ok. 22 ha i powoli zarastają.
• Klasztor na Świętym Krzyżu — według tradycji opactwo benedyktyńskie ufundował Bolesław Chrobry; przechowywane są tu relikwie drzewa Krzyża Świętego.
• Kapliczka i źródełko św. Franciszka w Świętej Katarzynie — kapliczkę zbudowano w 1641 roku; woda ma stałą temperaturę ok. 7°C i zimą nie zamarza. W środku można dostrzec podpis Żeromskiego.
• Puszcza jodłowa — z jodłą, bukiem i „mamucimi jodłami” przy szlaku z Trzcianki.

Uwaga: ekspozycja przyrodnicza w Muzeum ŚPN na Świętym Krzyżu jest od 1 lipca 2026 roku zamknięta dla zwiedzających.

Szlaki i ile czasu zaplanować

Przez park prowadzi 6 szlaków (ok. 33 km) i 10 ścieżek edukacyjnych (ok. 34 km). Poruszać się można wyłącznie po nich, od świtu do zmierzchu.

• Święta Katarzyna – Łysica (niebieska ścieżka „Jeden ze szczytów Korony Gór Polski”, pokrywa się z czerwonym szlakiem): 2,5 km, ok. 1 godz. w górę. Ostatni odcinek prowadzi po kamieniach i schodach.
• Nowa Słupia – Święty Krzyż (szlak niebieski): 1,9 km, ok. 50 min w górę.
• Główny Szlak Świętokrzyski (czerwony) przez cały grzbiet Łysogór: odcinek Święta Katarzyna – Łysica – Święty Krzyż – Trzcianka ma 17,8 km, ok. 5 godz.; cały szlak (Gołoszyce – Kuźniaki) liczy 93 km.

Na samą Łysicę lub Łysą Górę wystarczą 2–3 godziny, a przejście grzbietu z jednego szczytu na drugi to cały dzień (zaplanuj powrót autobusem lub drugim samochodem).

Bilety i zasady (stan na październik 2026)

• Bilet wstępu do parku: 11 zł, ulgowy 5,50 zł — pobierany przez cały rok; można go kupić online na stronie parku.
• Galeria widokowa na gołoborzu: 14 zł, ulgowy 7,50 zł; posiadacz biletu do parku kupi bilet na galerię taniej (ulgowy lub specjalny 5 zł).
• Zwolnieni są m.in. dzieci do 7 lat, mieszkańcy gmin parku i gmin sąsiednich, osoby idące do miejsca kultu religijnego oraz posiadacze Karty Dużej Rodziny.
• Psy (na smyczy) tylko na czerwonym szlaku Huta Szklana – Łysa Góra wzdłuż asfaltu i na ścieżce pieszo-rowerowej Święta Katarzyna – Podgórze; na pozostałych szlakach obowiązuje zakaz.
• Szlak konny „Hubala” jest zamknięty do odwołania; dwie czasowe ścieżki („Na Przełęcz Hucką”, „Na Przełęcz św. Mikołaja”) są otwarte od 1 kwietnia do 31 października.

Ceny mogą się zmienić — planowana nowelizacja przepisów przewiduje dopłaty do biletów.

Dojazd

Główne wejścia to Święta Katarzyna (na Łysicę) i Nowa Słupia (na Łysą Górę), a także Huta Szklana (droga asfaltowa na Święty Krzyż). Święta Katarzyna leży ok. 20 km na wschód od Kielc; samochodem z Warszawy jedzie się ok. 2,5 godziny, z Krakowa ok. 2 godzin. Siedziba dyrekcji: ul. Suchedniowska 4, 26-010 Bodzentyn, tel. 41 31 15 106.

Zimą 2026/27

Park jest otwarty i płatny przez cały rok. Zimą kamienie na podejściu na Łysicę i schody przy gołoborzu bywają oblodzone — przydadzą się raczki i kijki. Pamiętaj o krótkim dniu: na szlaku można przebywać tylko do zmierzchu. Najpiękniej jest jesienią, gdy buki przebarwiają się na tle ciemnych jodeł.