Gołoborze na Łysej Górze

Gołoborze na Łysej Górze to największe w Górach Świętokrzyskich pole nagich, kwarcytowych głazów — szare „kamienne morze” spływające po północnym stoku Łysej Góry (Łyśca, Świętego Krzyża) w Świętokrzyskim Parku Narodowym, tuż pod klasztorem. Ogląda się je z drewnianej galerii widokowej, z której przy dobrej pogodzie widać rozległą panoramę na północ. To wizytówka parku i jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów w Polsce.

Czym jest gołoborze

Nazwa pochodzi od ludowego określenia miejsc „gołych od boru”, czyli bezleśnych. Głazy to bloki kambryjskiego piaskowca kwarcytowego sprzed ponad 500 mln lat. Rozsadził je mróz w czasie ostatniego zlodowacenia (ok. 74–8,5 tys. lat temu): woda zamarzała w szczelinach i rozłupywała skałę, a drobniejszy materiał zsunął się po stoku. Gołoborza świętokrzyskie są formą kopalną — dziś już nie powstają, lecz bardzo powoli zarastają; najpierw pojawiają się mchy i porosty, a na skraju jarzębina.

Gołoborze na Łysej Górze nosi imię botanika prof. Romana Kobendzy i zajmuje 3,84 ha. Wszystkie gołoborza parku liczą dziś ok. 22 ha. Według parku to jedno z największych takich pól w średniogórzu Europy Środkowej.

Łysa Góra: co jeszcze zobaczysz na szczycie

• Galeria widokowa — drewniany taras nad gołoborzem. Powstała, bo dawniej turyści schodzili na rumowisko po chybotliwych kamieniach, niszcząc przyrodę i wał kultowy; projekt ochrony i odtworzenia gołoborza opracowano w 2003 roku.
• Wał kultowy — kamienny wał o łącznej długości ok. 1,5 km i wysokości do 2 m, wczesnośredniowieczny (datowany na IX–X lub szerzej VII–XI wiek). Z Łysą Górą wiążą się też legendy o sabatach czarownic.
• Klasztor na Świętym Krzyżu — według tradycji opactwo ufundował Bolesław Chrobry; przechowywane są tu relikwie drzewa Krzyża Świętego (osobny opis w naszym serwisie).
• Maszt RTCN Święty Krzyż o wysokości 157 m — punkt orientacyjny widoczny z daleka.

Sam szczyt ma 594–595 m n.p.m. (park podaje 595 m) i jest drugim co do wysokości w Górach Świętokrzyskich, po Łysicy.

Jak dojść na gołoborze

• Z Nowej Słupi szlakiem niebieskim (tzw. Droga Królewska): 1,9 km, ok. 50 min podejścia przez las jodłowo-bukowy.
• Z Huty Szklanej czerwonym szlakiem wzdłuż asfaltowej drogi na Święty Krzyż — to jedyny odcinek w okolicy, gdzie wolno wejść z psem (na smyczy).
• Ze Świętej Katarzyny Głównym Szlakiem Świętokrzyskim przez Łysicę — całodniowa wędrówka grzbietem.

Na wizytę na szczycie z galerią i klasztorem zarezerwuj 2–3 godziny łącznie z podejściem.

Bilety (stan na październik 2026)

• Bilet do Świętokrzyskiego Parku Narodowego: 11 zł, ulgowy 5,50 zł.
• Galeria widokowa na gołoborzu: 14 zł, ulgowy 7,50 zł; z biletem do parku kupisz bilet na galerię taniej (ulgowy lub specjalny za 5 zł). Opłaty pobierane są przez cały rok.
• Bez opłat wchodzą m.in. dzieci do 7 lat i posiadacze Karty Dużej Rodziny; zwolnienie z opłaty za park mają też osoby udające się do miejsca kultu religijnego.
• Bilety można kupić online na stronie parku.

Ekspozycja przyrodnicza Muzeum ŚPN na Świętym Krzyżu jest od 1 lipca 2026 roku zamknięta.

Zimą 2026/27

Na gołoborze nie wolno schodzić — ogląda się je wyłącznie z galerii. Zimą schody i podesty bywają oblodzone, a podejście z Nowej Słupi śliskie, więc zabierz raczki. Park jest dostępny od świtu do zmierzchu.