Kościół Św. Wawrzyńca w Nowej Słupi

Przez Nową Słupię od wieków wiedzie droga pątników na Święty Krzyż – i to tutaj, w kamiennym kościele św. Wawrzyńca, zatrzymywali się przed wejściem na Łysą Górę. Przy wejściu na plac kościelny stoi kuta, późnorenesansowa brama z drugiej połowy XVI wieku, którą przywieziono z opactwa na Świętym Krzyżu po jego kasacie w 1819 roku. Kościół jest punktem startowym Drogi Krzyżowej prowadzącej Drogą Królewską na szczyt.

Historia: od drewnianej filii do parafii

Pierwsze zapiski o nowosłupskiej parafii pochodzą z 1326 roku. Początkowo stał tu drewniany kościół, filia parafii w Starej Słupi, ufundowany przez benedyktynów ze Świętego Krzyża. Najazdy tatarskie z lat 1500 i 1502 spustoszyły świątynię, a w 1597 roku opisywano ją jako kościół z dobrym dachem, ale zmurszałymi ścianami. W XVII wieku miasto dotknęły wojny, a w 1666 roku wielki pożar strawił większą część Nowej Słupi.

Około 1656 roku benedyktyn ks. Maciej Sekulski, ówczesny proboszcz, własnym staraniem i funduszem rozpoczął budowę jednonawowego kościoła z kamienia. 23 maja 1678 roku biskup krakowski Andrzej Trzebicki aktem erekcyjnym ustanowił go kościołem parafialnym; dokładna data konsekracji nie jest znana. W 1960 roku, staraniem proboszcza S. Gruszki, świątynię rozbudowano o dwie nawy boczne. Dziś opiekują się nią księża michalici.

Co zobaczyć

• Kuta brama w ogrodzeniu – późnorenesansowa, przywieziona ze Świętego Krzyża; z opactwa trafiła tu wtedy także relikwia Drzewa Krzyża Świętego, przechowywana w Nowej Słupi przez kilka lat.
• Wczesnobarokowy portal z godłem benedyktyńskim i kamienną figurą św. Wawrzyńca, a w szczycie posągi śś. Benedykta i Scholastyki.
• Ołtarz główny z marmuru chęcińskiego z pierwszej połowy XVIII wieku, z rzeźbą ukrzyżowanego Chrystusa i XVIII-wiecznym obrazem św. Wawrzyńca.
• Sklepienie kolebkowe nawy z późnorenesansową sztukaterią.
• Ołtarze boczne z XVIII wieku: z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVII wieku (zasłanianym obrazem Matki Boskiej Różańcowej) oraz ze św. Anną Samotrzeć w metalowej sukience.
• W przedsionku tablice poświęcone oficerom AK – mjr. Janowi Piwnikowi „Ponuremu” i mjr. Stefanowi Rychterowi.

Ciekawostki z placu kościelnego

Na placu rośnie rozłożysta lipa, którą według miejscowych podań posadzono w 1690 roku na pamiątkę przywileju jarmarcznego od Jana III Sobieskiego. Przy murze stoi zagadkowa kamienna rzeźba kobiety, nazywana „Żoną Emeryka” – badacze do dziś nie potrafią jednoznacznie ustalić, z którego wieku pochodzi. Są tu też figura św. Floriana z 1929 roku, XIX-wieczne nagrobki i pomniki poległych w powstaniu styczniowym i w czasie II wojny światowej. Na pobliskiej plebanii zatrzymywali się m.in. Stanisław Staszic, Julian Ursyn Niemcewicz i książę Adam Czartoryski.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy drodze prowadzącej na Święty Krzyż, więc najlepiej zajrzeć tu przed wejściem na Łysą Górę lub po zejściu. Wnętrze jest otwierane głównie w godzinach nabożeństw; bramę, portal, lipę i rzeźbę „Żony Emeryka” obejrzysz z placu kościelnego. Na wizytę wystarczy 20–30 minut. Od kościoła zaczyna się Droga Krzyżowa z 14 drewnianymi stacjami, erygowana w 2004 roku, prowadząca Drogą Królewską do klasztoru na szczycie. W sierpniu w Nowej Słupi odbywają się Dymarki Świętokrzyskie, a przez cały rok warto odwiedzić Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego.