Spichrze w Grudziądzu

Od strony Wisły spichrze w Grudziądzu wyglądają jak mur obronny z cegły: kilkukondygnacyjne, z małymi okienkami i potężnymi przyporami. Od strony miasta te same budynki mają zaledwie jedno lub dwa piętra – bo stoją na wysokiej skarpie, w miejscu dawnych murów miejskich. Zespół 26 obiektów tworzy jedną z najbardziej rozpoznawalnych panoram nad dolną Wisłą, a od 2017 roku jest Pomnikiem Historii.

Historia: zboże, rzeka i obrona

Po lokacji Grudziądza w 1291 roku Krzyżacy otoczyli miasto murami. Od strony rzeki szybko zaczęto wznosić przy nich spichrze – pierwszy, spichrz Bornwalda, zbudowano w latach 1346–1351, kolejne około 1364 roku. W 1504 roku wzdłuż dzisiejszej ul. Spichrzowej stało ich już 14, w większości murowanych, a sto lat później – 16. Bliskość portu u podnóża skarpy ułatwiała handel zbożem, a grube, strome mury z małymi otworami chroniły przed napastnikami i zabezpieczały zbocze przed osuwaniem.

Podczas odbijania miasta z rąk szwedzkich w 1659 roku większość spichrzy spłonęła, ocalało sześć. Odbudowa trwała do XVIII wieku; dawne szerokie parcele podzielono na węższe, dzięki czemu budynków przybyło do około 30. W 1903 roku pięć spłonęło, część zaadaptowano na mieszkania z dużymi oknami i balkonami. Po zniszczeniach z 1945 roku spichrze odbudowywano w latach 1946–1966.

Co zobaczyć

• Panoramę od strony Wisły – najpełniej widać ją z nabrzeża i z drugiego brzegu rzeki; wieczorem budynki są podświetlone.
• Bramę Wodną na południowym krańcu ul. Spichrzowej – dawne przejście z miasta do portu.
• Schody Słowackiego z 1909 roku na wysokości ul. Ratuszowej.
• Alegorię Handlu z 1771 roku na budynku przy ul. Spichrzowej 47 – jedyny zachowany z dawnych znaków, którymi oznaczano spichrze.
• Muzeum Handlu Wiślanego przy ul. Spichrzowej 33–35, oddział Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi, opowiadające o żegludze i handlu na Wiśle.

Ciekawostki

W latach 1603–1608 (lub do 1618 roku) jeden ze spichrzy służył jako zbór ewangelicki, gdy protestanci utracili kościoły na rzecz katolików. Na XVIII-wiecznych rycinach widać drewniane rynny spadowe, którymi zboże zsypywano prosto na łodzie przy nabrzeżu. Już w XVI wieku Sebastian Klonowic w poemacie „Flis” pisał o „Grudziądzu czerwonym” – właśnie ze względu na ceglaną ścianę spichrzy. Jeden z budynków łączy kryty ganek przerzucony nad ulicą z gmachem dawnego kolegium jezuickiego, w którym mieści się dziś część urzędu miasta.

Informacje praktyczne

Zespół można oglądać z zewnątrz o każdej porze. Muzeum Handlu Wiślanego jest czynne od 1 maja do 30 września we wtorki–piątki 10:00–16:00, w soboty i niedziele 10:00–18:00, a od 1 października do 30 kwietnia od wtorku do niedzieli 10:00–16:00; w poniedziałki jest zamknięte. Od maja do września we wtorki wstęp na wystawy jest bezpłatny.

Tripto podpowiada

Najlepsze zdjęcie panoramy zrobisz z mostu przez Wisłę albo z lewego brzegu rzeki, najlepiej przy popołudniowym słońcu, które oświetla ceglane ściany. Potem przejdź nabrzeżem pod skarpą i wróć na Starówkę przez Bramę Wodną lub Schody Słowackiego. Spacer z zewnątrz zajmie około godziny, z muzeum – dwie.