Zamek Krzyżacki w Radzyniu Chełmińskim

Zamek w Radzyniu Chełmińskim uchodzi za wzorcową siedzibę krzyżackiej komturii – czworoboczny dom konwentu o wymiarach niemal 49 × 49 m, z wieżyczkami w narożnikach i potężną ośmioboczną wieżą główną, która mogła mieć około 48 m wysokości. Dziś to trwała ruina z południowym skrzydłem zachowanym niemal w pełnej wysokości. W 1411 roku stacjonująca tu polska załoga nie tylko odparła atak Krzyżaków, ale sama ruszyła do nocnego wypadu.

Historia zamku

Pierwszy, drewniano-ziemny gród zbudowano w 1234 roku z inicjatywy Hermanna von Balka, w czasie krucjaty przeciw Prusom; obronił się nawet w czasie pierwszego powstania pruskiego. Około 1251 roku Radzyń został siedzibą komturii, co skłoniło zakon do budowy z cegły. Najintensywniej pracowano nad domem konwentu mniej więcej w latach 1320–1350, a mury zewnętrzne i przedzamcze dobudowano w drugiej połowie XIV wieku.

Po bitwie pod Grunwaldem, w 1410 roku, zamek oblegli i zdobyli Polacy wracający spod Malborka. Na początku 1411 roku Henryk von Plauen próbował odbić go siłą, ale załoga nie tylko się obroniła, lecz także przeprowadziła udany nocny wypad na miasto. Na mocy pierwszego pokoju toruńskiego zamek wrócił jednak do zakonu. W 1454 roku zdobyły go wojska Związku Pruskiego, a po drugim pokoju toruńskim (1466) Radzyń znalazł się w Prusach Królewskich i stał się siedzibą polskich starostów.

Upadek przyszedł z wojną polsko-szwedzką: w 1628 roku Szwedzi poważnie uszkodzili zamek podczas oblężenia, po czym go opuszczono. Od 1780 roku władze pruskie rozbierały mury, aż w 1838 roku rozbiórkę wstrzymano i ruinę zabezpieczono. Prace konserwatorskie z częściową rekonstrukcją prowadzono w latach 1961–1968.

Co zobaczyć

• Skrzydło południowe – najlepiej zachowana część, z fasadą niemal w pełnej wysokości i dwiema narożnymi wieżyczkami.
• Piwnice z zachowanymi sklepieniami krzyżowymi oraz oryginalne XV-wieczne portale.
• Ślady kaplicy – mieściła się na piętrze skrzydła południowego, miała wymiary 20,7 × 8,7 m i gwiaździste sklepienie, a we wschodnim przęśle zamiast gwiazdy czteroramiennej – pięcioramienną.
• Fundamenty wieży głównej w narożniku północno-zachodnim – sama wieża nie łączyła się z żadnym skrzydłem.
• Dziedziniec, który otaczały kiedyś dwukondygnacyjne sklepione krużganki.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Sezon: od 1 maja do 30 września zamek jest otwarty codziennie, do godz. 18:00, bez wcześniejszego dzwonienia.
• Poza sezonem (1 października – 30 kwietnia) zwiedzanie wyłącznie po telefonicznym umówieniu, najlepiej dzień wcześniej: 694 959 628.
• Bilety: normalny 15 zł, ulgowy 10 zł.

Tripto podpowiada

Zaplanuj 1–1,5 godziny. To ruina z nierównym terenem, więc załóż wygodne buty. Zamek stoi na przesmyku między dwoma jeziorami, przy dawnej drodze z Grudziądza do Golubia i Torunia – zanim wejdziesz, obejdź mury z zewnątrz, by zobaczyć skalę skrzydła południowego. Jeśli przyjeżdżasz w październiku lub zimą, zadzwoń dzień wcześniej, bo bez tego zastaniesz zamkniętą bramę.