Kościół św. Mikołaja w Chełmży

Kościół św. Mikołaja przy ul. Kopernika 9, na południowy zachód od rynku, to dawna fara Chełmży i drugi obok konkatedry gotycki kościół miasta. Parafię wzmiankowano już w 1248 roku, a ceglaną świątynię wznoszono od około 1264 roku do początku XIV wieku. Wysoką wieżę z czterospadowym dachem, latarnią i iglicą dobrze widać znad Jeziora Chełmżyńskiego.

Historia: fara, zbór i kościół filialny

Parafia św. Mikołaja jest starsza niż lokowane w 1251 roku miasto. Akt erekcyjny katedry z 1248 roku podporządkował jej kościół, a w 1264 roku biskup chełmiński Fryderyk von Hausen uposażył parafię 12 łanami ziemi. Obecny trójnawowy kościół z prostokątnym prezbiterium i wieżą od zachodu powstawał w trzech fazach. W 1422 roku, podczas wojny golubskiej, spłonął w czasie najazdu polsko-litewskiego, a w korpusie zawaliły się sklepienia. W 1824 roku świątynię kupił król Prus i 24 sierpnia 1827 roku przekazał gminie ewangelickiej, która w latach 1848–1858 podwyższyła wieżę, a potem dobudowała neogotycki transept. Po 1945 roku kościół wrócił do katolików: był kościołem szkolnym, w latach 1950–1953 zastępował spaloną konkatedrę jako kościół parafialny, a dziś jest kościołem filialnym parafii św. Mikołaja.

Co zobaczyć

• Prezbiterium ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym z początku XIV wieku i mury z cegły w wątku wendyjskim, w dolnych partiach z kamienia polnego.
• Manierystyczny ołtarz główny z 1612 roku z Matką Boską między świętymi Barbarą i Katarzyną oraz sceną Pokłonu Trzech Króli, zachowany przez ewangelików.
• Cztery XVIII-wieczne ołtarze przeniesione po wojnie z katedry, m.in. z obrazem św. Barbary w rokokowej, trybowanej sukience.
• Średniowieczna granitowa kropielnica, płyty nagrobne z 1696 i 1718 roku oraz organy z 1905 roku z elbląskiej firmy Terletzki – Wittek.

Ciekawostki

Przy kościele stała kiedyś kaplica św. Wawrzyńca, później św. Huberta, w której przechowywano „cudowny klucz św. Huberta”, słynący z uzdrawiania chorych. Rozebrano ją, gdy świątynię przejęli protestanci. Według przewodników pierwszy kościół mógł stanąć w miejscu dawnego kultu pogańskiego. Obraz Luki Giordana „Pokłon Trzech Króli”, dar króla pruskiego dla tutejszych ewangelików, wisiał pierwotnie w kościele św. Mikołaja, a dziś znajduje się w konkatedrze.

Tripto podpowiada

• Przed wizytą sprawdź w parafii św. Mikołaja, kiedy kościół jest otwarty. Miasto organizuje też okazjonalne zwiedzanie połączone z mszą, a na wnętrze wystarczy 20–30 minut.
• Spacer warto połączyć z konkatedrą Świętej Trójcy i brzegiem Jeziora Chełmżyńskiego, z którego widać sylwetkę wieży św. Mikołaja.