Konkatedra w Chełmży

Jan III Sobieski przywiózł spod Wiednia czaprak z konia Kara Mustafy i podarował go tej świątyni, gdzie przerobiony na kapę liturgiczną przetrwał do dziś. Konkatedra Świętej Trójcy w Chełmży, dawna katedra biskupstwa chełmińskiego, stoi na skarpie nad jeziorem i należy do najcenniejszych gotyckich kościołów ceglanych na Pomorzu i ziemi chełmińskiej. Pochowano tu wielkiego mistrza krzyżackiego, a modlili się w niej kolejni królowie Polski.

Historia: katedra budowana przez stulecie

Budowę rozpoczęto w 1251 roku, a prace prowadzono etapami do drugiej ćwierci XIV wieku. W tym czasie budowę dwukrotnie niszczyli Prusowie (1267 i 1286), a w 1422 roku, po najeździe litewsko-tatarskim, kościół spłonął i otrzymał nowe sklepienia. Barokowe zwieńczenie wieży północnej dodano w 1699 roku, a fundatorem był magistrat Torunia. XIX i XX wiek przyniosły straty: rozebrano gotyckie krużganki, w 1906 roku zachodni portal zastąpiono neogotycką kruchtą, a pożar w 1950 roku zniszczył dachy, część sklepień i hełm wieży. Odbudowa z lat 1968–1971 przywróciła dawny wygląd. Od 1982 roku kościół jest bazyliką mniejszą, a od 1994 roku konkatedrą diecezji toruńskiej.

Architektura

To trójnawowy kościół halowy z transeptem i dwiema wieżami od zachodu, z których do pełnej wysokości wzniesiono tylko północną. Budowla łączy elementy typowe dla katedr – transept, dwuwieżową fasadę i wieżyczki – z rozwiązaniami zakonów żebraczych, jak prostokątne prezbiterium bez obejścia. Z zewnątrz zwróć uwagę na szczyt wschodni prezbiterium, dzielony blendami z maswerkami i zwieńczony sterczynami. Wnętrze dzielą ośmioboczne filary podtrzymujące sklepienia gwiaździste.

Co zobaczyć we wnętrzu

• Fragment płyty nagrobnej Zygfryda von Feuchtwangen, wielkiego mistrza, który przeniósł stolicę zakonu krzyżackiego do Malborka; pochowano go tu w 1311 roku,
• Grupę Ukrzyżowania z 1422 roku, w której figurę Chrystusa pokryto skórą zwierzęcą i ludzkimi włosami,
• ołtarz główny z ok. 1650 roku według projektu Giovanniego Battisty Gisleniego,
• późnorenesansową ambonę z 1604 roku, fundacji biskupa Wawrzyńca Gembickiego,
• nagrobek biskupa Piotra Kostki (zm. 1595) z postacią zmarłego przedstawioną jak we śnie,
• obraz „Pokłon Trzech Króli” Luki Giordano z przełomu XVII i XVIII wieku,
• gotyckie siedziska dla celebransa i granitową kropielnicę.

Ciekawostki

Świątynię odwiedzali Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk, Zygmunt August, Zygmunt III Waza z synem Władysławem i Jan III Sobieski, a w XX wieku prezydenci Stanisław Wojciechowski i Ignacy Mościcki. W kościele jest ołtarz bł. Juty z ok. 1739 roku, średniowiecznej mistyczki związanej z okolicami Chełmży; jej sanktuarium jest w pobliskich Bielczynach. Upamiętniono tu także bł. Stefana Wincentego Frelichowskiego, księdza urodzonego w Chełmży, który zmarł w 1945 roku w obozie Dachau, pomagając chorym współwięźniom.

Tripto podpowiada

Konkatedra jest czynnym kościołem, więc wizytę dopasuj do godzin nabożeństw; zwiedzanie indywidualne lub grupowe można umówić przez Informację Turystyczną w Chełmży. Na wnętrze z najważniejszymi zabytkami zarezerwuj 30–45 minut. Najlepszy widok na bryłę świątyni jest od strony jeziora, z promenady nad Jeziorem Chełmżyńskim. W pobliżu stoi też kościół św. Mikołaja, starszy od konkatedry, którego budowę datuje się na 1248 rok. Z Torunia dojedziesz tu w niecałe pół godziny.