Fort IV w Toruniu

Fort IV w Toruniu to najlepiej udostępniony fort dawnej Twierdzy Toruń — XIX-wieczna pruska forteca z ceglanymi koszarami, kazamatami i fosą, w której można zwiedzać wnętrza samodzielnie albo wieczorem z przewodnikiem. Leży przy ul. Chrobrego, ok. 4 km od Starówki w linii prostej, i jest świetną odskocznią od gotyku: to opowieść o Toruniu jako mieście-twierdzy, o pruskiej inżynierii wojskowej i o tym, co działo się z fortami po wojnie.

Twierdza Toruń w pigułce

Projektowanie pierścienia fortów wokół Torunia ruszyło w 1872 roku, a przez ok. 37 lat powstało około 200 obiektów obronnych: 7 fortów głównych, 6 pośrednich, baterie artyleryjskie i dziesiątki schronów. Fort IV należał do pierwszej fali budowy — powstawał w latach 1878–1884 i kosztował ponad 2,6 mln marek. Chronił północno-wschodnią część miasta, m.in. stacje kolejowe Toruń Mokre i Toruń Północny.

Historia Fortu IV

Za czasów pruskich fort nosił numer II i imię generała Ludwiga Yorcka von Wartenburga. Po powrocie Torunia do Polski w 1920 roku przejęło go Wojsko Polskie, a w latach 20. otrzymał imię hetmana Stanisława Żółkiewskiego (źródła podają rok 1920 lub 1926) — oba nazwiska widnieją dziś nad bramą. Fort modernizowano m.in. w latach 1889–1893, około 1905 i w 1914 roku. Mógł pomieścić ok. 800 żołnierzy. W okresie międzywojennym stacjonowała tu kompania karabinów maszynowych 63 Toruńskiego Pułku Piechoty. Wojsko opuściło fort w 1956 roku; zamiast go rozebrać, urządzono w nim pieczarkarnię, a w połowie lat 90. przygotowano go dla turystów. Fort zajmuje 13,5 ha i jest wpisany do rejestru zabytków.

Co zobaczysz

• Bramę główną w ceglanych koszarach — z napisem „Yorck – Żółkiewski”.
• Kazamaty i korytarze — chłodne, ceglane wnętrza, w których mieszkała załoga i składowano amunicję.
• Fosę i wały porośnięte trawą, z których widać rozległość założenia.
• Stanowiska obserwacyjne dodane podczas modernizacji.

Wieczorne zwiedzanie z przewodnikiem trwa ok. godziny — to spacer po forcie połączony z opowieścią o jego historii i tajemnicach.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Zwiedzanie samodzielne: codziennie, w godzinach dziennych — do ok. godziny przed zmrokiem. Jesienią i zimą oznacza to wcześniejsze zamknięcie (w grudniu ok. 14:30–15:00).
• Z przewodnikiem: w piątki i soboty o 20:00, bilet 20 zł od osoby, bez wcześniejszych zapisów. W lipcu i sierpniu są dodatkowe terminy.
• Ceny biletu na zwiedzanie samodzielne nie są obecnie podane na stronie fortu — sprawdź na miejscu lub pod tel. 56 655 82 36.
• W forcie działają noclegi i restauracja, odbywają się imprezy (np. andrzejki 28.11.2026 i sylwester) — w dni imprez zamkniętych zwiedzanie może być ograniczone.
• Dla grup: warsztaty piernikowe (2 godziny, 50 zł/os., min. 10 osób).

Dla kogo i jak się przygotować

Fort spodoba się starszym dzieciom i nastolatkom — korytarze i ciemne kazamaty działają na wyobraźnię. Weź latarkę i wygodne buty; w ceglanych kazamatach bywa chłodno. Z wózkiem i dla osób o ograniczonej mobilności zwiedzanie wnętrz będzie trudne. Zaplanuj 1–1,5 godziny.

Dojazd

Fort IV leży przy ul. Bolesława Chrobrego 86, w północnej części Torunia (Katarzynka), ok. 4 km w linii prostej od Rynku Staromiejskiego. Najwygodniej dojechać samochodem lub rowerem; połączenia autobusowe MZK sprawdź w aktualnym rozkładzie. Informacji o parkingu na stronie fortu nie ma.