Rynek Nowomiejski w Toruniu

Rynek Nowomiejski to serce drugiego, dawniej zupełnie osobnego Torunia. Plac wytyczono przy lokacji Nowego Miasta w 1264 roku i choć leży kilka minut od Rynku Staromiejskiego, jest wyraźnie spokojniejszy: z gotycką farą św. Jakuba w narożniku, neoromańskim zborem Schinkla pośrodku i kamienicami dawnych gospód, w których według tradycji bywali królowie.

Historia: miasto obok miasta

Przez blisko dwa stulecia Toruń składał się z dwóch odrębnych organizmów — kupieckiego Starego Miasta i bardziej rzemieślniczego Nowego. Połączono je dopiero w 1454 roku. Rynek jest niemal kwadratowy, ma około 95 × 95 m, a z każdego narożnika wybiegają po dwie prostopadłe ulice. Od początku XIV wieku pośrodku stał Ratusz Nowomiejski z salą rady, sądem ławniczym, sukiennicami i ławami chlebowymi; w jego gotyckich piwnicach działały piwiarnia i więzienie. Po zjednoczeniu miast budynek stracił znaczenie, a od 1668 roku luteranie urządzili w nim kościół św. Trójcy. Kamienice wokół placu były skromniejsze niż staromiejskie, a pożary w latach 1413 i 1455 oraz wojny krzyżackie, szwedzkie i napoleońskie sprawiły, że ich dzisiejszy wygląd to w większości efekt przebudów nowożytnych i XIX-wiecznych. Wszystkie pierzeje rynku są w rejestrze zabytków od 1961 roku, a plac należy do zespołu staromiejskiego wpisanego na listę UNESCO.

Co zobaczyć

• Kościół św. Jakuba przy wschodnim narożniku — dawna fara Nowego Miasta. Kamień węgielny położono w 1309 roku, a charakterystyczny podwójny dach wieży powstał po pożarze z 1455 roku. Od 2021 roku kościół jest sanktuarium i punktem na Drodze św. Jakuba.
• Dawny zbór ewangelicki pośrodku placu — neoromańska budowla według projektu Karla Friedricha Schinkla, ukończona w 1824 roku na miejscu ratusza. Ewangelicy modlili się tu do 1918 roku, w latach 1927–1939 działała tu cerkiew prawosławna, a dziś budynek należy do Fundacji Tumult.
• Gospoda „Pod Modrym Fartuchem" — według tradycji rzemieślnicza gospoda założona w 1489 roku, słynąca z wina i piwa; legenda mówi o wizytach Kazimierza Jagiellończyka i Jana Olbrachta. Dziś kawiarnia w barokowej kamienicy z XVIII wieku.
• Apteka „Pod Złotym Lwem" (nr 13) — wielki narożny dom, gotycki w rdzeniu, z klasycystyczną fasadą z pierwszej połowy XIX wieku.
• Gospoda Murarska — dawna gospoda cechu murarzy, od 1964 roku Galeria i Ośrodek Plastycznej Twórczości Dziecka.
• Kamienica nr 23 — dawny dom parafii św. Jerzego z renesansowym wystrojem fasady i kartuszem z datą konserwacji z 1887 roku.

Ciekawostki

W sąsiedztwie kościoła św. Jakuba w 1724 roku zaczęły się wydarzenia nazwane później tumultem toruńskim — konflikt między katolikami a protestantami. Przez długi czas przy rynku działały też ławy mięsne, a w XVI wieku powstał tu Nowomiejski Dom Weselny.

Tripto podpowiada

Plac jest dostępny całodobowo i bezpłatnie, to strefa piesza z zielenią i ławkami. Na obejście pierzei i zajrzenie do kościoła św. Jakuba wystarczy 30–40 minut. Z Rynku Staromiejskiego dojdziesz tu ulicą Szeroką w kilka minut. Gdy na Starówce panuje tłok, tutaj łatwiej o stolik w kawiarni i spokojne zdjęcie. Starówka jest strefą ograniczonego ruchu, więc samochód zostaw na płatnym parkingu wokół niej. Blisko stąd do ruin zamku krzyżackiego i Bulwaru Filadelfijskiego nad Wisłą.