Barbarka — las i Miejsce Pamięci w Toruniu

Barbarka w Toruniu to leśny teren rekreacyjny na północno-zachodnim skraju miasta, a zarazem jedno z najważniejszych miejsc pamięci na Pomorzu. W lesie, ok. 7 km od Starówki, stoi szachulcowa kaplica św. Barbary, działa osada leśna z Szkołą Leśną, parkiem linowym i ścieżkami, a w pobliżu — pomnik ofiar niemieckiej zbrodni z jesieni 1939 roku. To miejsce na rodzinny spacer, przejażdżkę rowerem i chwilę zadumy.

Historia: od pielgrzymek do zbrodni 1939 roku

Barbarka od średniowiecza była celem pielgrzymek do kaplicy św. Barbary. Źródła podają różnie datę pierwszej świątyni: 1299 rok lub XV wiek, ale pewne jest, że kaplice kilkakrotnie odbudowywano. Obecną, szachulcową, wzniesiono w 1842 roku. Obok niej znajduje się niewielki cmentarz.

Najtragiczniejszy rozdział to jesień 1939 roku. Od 28 października do początku grudnia oddziały SS i Selbstschutzu rozstrzeliwały tu Polaków — przede wszystkim przedstawicieli inteligencji z Torunia i Pomorza, przetrzymywanych wcześniej w Forcie VII. Polscy historycy szacują liczbę ofiar na co najmniej 600 osób; większość pozostaje bezimienna. W 1944 roku Niemcy rozkopali groby i spalili szczątki, by zatrzeć ślady.

Po wojnie i pamięć

Polskie prace ekshumacyjne rozpoczęły się w 1945 roku; w październiku 1946 roku z jednej z mogił wydobyto szczątki 87 osób, z których zidentyfikowano 13, i pochowano je na cmentarzu komunalnym w Toruniu. Gauleiter Albert Forster został skazany przez polski sąd w 1948 roku, ale żaden z bezpośrednich wykonawców egzekucji na Barbarce nie odpowiedział przed sądem.

Miejsce Pamięci Narodowej

W lesie znajduje się pomnik „Ku czci Pomordowanych” — granitowa rzeźba autorstwa Mariana Molendy, odsłonięta 28 października 2009 roku, z tablicami z nazwiskami ofiar. Wokół rozmieszczono znaki mogił zbiorowych i tablice pamiątkowe. Co roku pod koniec października odbywa się tu uroczystość z mszą w rocznicę pierwszych egzekucji (w 2025 roku 26 października). Zachowaj tu spokój i powagę — to cmentarzysko ofiar.

Osada leśna i rekreacja

Centrum rekreacyjne Barbarki tworzy osada leśna prowadzona przez Szkołę Leśną na Barbarce (Stowarzyszenie „Tilia”, ul. Przysiecka 13). Na polanie są wiaty, ławki i plac zabaw, a obok staw. Działają:

• park linowy (Park Linowy Barbarka),
• Leśna Chatka — budynek edukacyjny oddany w 2019 roku,
• miejsca na ogniska, ścieżki spacerowe i drogi rowerowe,
• zajęcia przyrodnicze i warsztaty dla szkół.

Godziny i ceny parku linowego oraz gastronomii na zimę 2026/27 sprawdź przed wyjazdem na stronie Szkoły Leśnej.

Jak zwiedzać i ile czasu

Teren leśny jest dostępny bezpłatnie. Na spacer od osady do kaplicy i pomnika zaplanuj 1,5–3 godziny. Wiosną i jesienią las jest najpiękniejszy; zimą to dobre miejsce na spokojny spacer, ale dzień jest krótki i po zmroku w lesie jest ciemno.

Dojazd i parking

Barbarka leży w północno-zachodniej części Torunia, ok. 7 km od Starówki. Szkoła Leśna informuje o bezpośrednim autobusie MZK na Barbarkę — aktualny numer linii i rozkład sprawdź na stronie MZK Toruń. Popularny jest też dojazd rowerem. Informacji o oficjalnym parkingu przy osadzie nie potwierdziliśmy.

W okolicy

Szkoła Leśna prowadzi m.in. warsztaty przyrodnicze z pieszym wyjściem do pobliskiego rezerwatu Las Piwnicki. Na Barbarkę prowadzi też szlak turystyczny z Bielan w kierunku Przysieka, więc wycieczkę łatwo połączyć z dłuższym marszem lub trasą rowerową.

Kontakt

Szkoła Leśna na Barbarce: tel. 56 657 60 85, e-mail biuro@szkola-lesna.torun.pl.