Zespół klasztorny Sióstr Miłosierdzia w Chełmnie

Na samej krawędzi skarpy nad doliną Wisły stoi zespół klasztorny, który od XIII wieku należał kolejno do cysterek, benedyktynek i Sióstr Miłosierdzia. To jego ceglane szczyty i wieża tworzą panoramę Chełmna oglądaną od strony rzeki. W kościele św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty znajduje się jeden z najstarszych zabytków rzeźby na Pomorzu – płyta nagrobna przywieziona z Flandrii.

Historia: siedem wieków zakonnic

Klasztor cysterek założono około 1266 roku z nadania Bertolda z Czystego i jego żony Krystyny. Rok później rada miejska przekazała mniszkom cztery działki budowlane razem z bramą miejską. Od końca XV wieku zakonnice występują jako benedyktynki. W XVI wieku, w czasie reformacji, konwent przeżywał głęboki kryzys, który zażegnała Magdalena Mortęska, wstępując do zakonu w 1579 roku. Dzięki niej Chełmno stało się centrum tzw. kongregacji chełmińskiej, skupiającej większość konwentów benedyktynek w Polsce. W XVII wieku do klasztoru należało 29 wsi.

Prusacy skasowali klasztor w 1821 roku. Budynki otrzymały Siostry Miłosierdzia, związane z Chełmnem od 1694 roku. Prowadziły tu szkołę – do czasów Kulturkampfu w 1875 roku – i szpital, a w 1863 roku urządziły siedzibę prowincji i nowicjat. Dziś siostry prowadzą tu dom opieki.

Na co zwrócić uwagę

• Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty z lat około 1280–1340 – jednonawowy, z obszerną murowaną emporą zakonnic, która dzieli wnętrze na dwie kondygnacje. Górną część nakrywa sklepienie gwiaździste, dolną krzyżowe wsparte na dwóch filarach.
• Płytę nagrobną mieszczanina Arnolda Lischorena zmarłego w 1275 roku, przywiezioną z Flandrii.
• Figurę Chrystusa w grobie z ruchomymi ramionami z XIV wieku, przeniesioną z kościoła franciszkanów.
• Wieżę Mestwina w skrzydle północnym – prawdopodobnie pozostałość nieukończonej siedziby krzyżackiej z XIII wieku.
• Neogotyckie skrzydło południowe z wysoką wieżą z lat 1897–1899 wzdłuż ulicy Dominikańskiej.

Ciekawostki

Według tradycji w Wieży Mestwina miał być więziony pomorski książę, od którego wzięła nazwę. Na terenie klasztoru zachowały się też dawna brama Merseburska i gotycki dom konwentu. W kościele przechowywane są relikwie bł. Jana Łobdowczyka, franciszkanina z Chełmna.

Tripto podpowiada

Zespół leży w północno-zachodnim narożniku Starego Miasta, kilka minut od rynku. To czynny klasztor i dom opieki, więc zwiedzając zachowaj ciszę; kościół najłatwiej zobaczyć przy okazji nabożeństw. Najlepszy widok na zabudowania klasztorne masz z plant pod murami i ze skarpy, zwłaszcza przy zachodzącym słońcu. W pobliżu stoi pofranciszkański kościół św. Jakuba i Mikołaja z gotyckimi zwornikami.