Rynek w Złotoryi

Według legendy po zarazie z 1553 roku w Złotoryi ocalało tylko siedmiu mężczyzn, którzy w wigilijną noc spotkali się na rynku, by razem śpiewać pieśni religijne. Od tamtej pory wspólna miejska wigilia na placu stała się tradycją, którą po wojnie wskrzeszono w 1998 roku. Wydłużony rynek najstarszego pod względem prawnym miasta Polski — z klasycystycznym ratuszem, dwiema fontannami i kolorowymi kamienicami — to najlepszy punkt startowy do odkrywania złotoryjskiej „gorączki złota”.

Złota Góra nad Kaczawą

Złotoryja zawdzięcza wszystkie swoje nazwy złotu: łacińskie Aurum i Aureus Mons, niemieckie Goldberg. Pod koniec XII wieku osiedlili się tu niemieccy górnicy, a w 1211 roku książę Henryk I Brodaty nadał osadzie prawa miejskie — to najstarsza udokumentowana lokacja na prawie magdeburskim na ziemiach polskich. Kilkuset złotoryjskich górników walczyło w 1241 roku z Mongołami pod Legnicą, a większość z nich zginęła. Na pierwszej mapie Europy z 1467 roku Mikołaj z Kuzy zaznaczył na Śląsku tylko dwa miasta: Wrocław i Złotoryję.

Ratusz i Fontanna Delfina

Pierwszy ratusz wzniesiono w 1526 roku; spłonął w 1613 roku, a odbudowany gmach zawalił się w 1841 roku. Obecny, klasycystyczny budynek powstał w latach 1842–1852: ma trzy kondygnacje, trzy skrzydła i trójosiowy portyk zwieńczony tympanonem z herbem miasta. Dziś mieści m.in. urząd skarbowy i restaurację. Przed nim stoi barokowa Fontanna Delfina z 1604 roku, ufundowana przez burmistrza Johanna Feigego, która przez wieki służyła jako miejska studnia.

Na co zwrócić uwagę

• Fontanna Górników — upamiętnia udział złotoryjskich kopaczy złota w bitwie pod Legnicą.
• Tympanon z herbem nad portykiem ratusza i świetlik na dachu.
• Kamienice z XVI–XVIII wieku, m.in. dawny zajazd pod nr 5 z 1623 roku, dziś hotel.
• Kościół Narodzenia NMP tuż obok rynku — jego 67-metrowa wieża z lochem joannitów to jeden z najlepszych punktów widokowych w mieście.
• Baszta Kowalska z XV wieku, fragment średniowiecznych murów, również udostępniana jako punkt widokowy.

Szkoła, która miała zostać uniwersytetem

W XVI wieku na bazie miejskiej szkoły powstało tu gimnazjum łacińskie, którego sława sięgnęła szczytu za rektora Valentina Trozendorfa. Książę Fryderyk II rozważał przekształcenie go w uniwersytet, ale plany przerwały śmierć księcia i pożar miasta w 1554 roku. Inny ślad dawnego prawa odkryto w 2016 roku na Górze Mieszczańskiej: archeolodzy odsłonili tam fundamenty XVI-wiecznej szubienicy, uznawanej za największą na Dolnym Śląsku.

Tripto podpowiada

Rynek jest dostępny przez całą dobę; na spacer z wejściem na wieżę kościoła zaplanuj 1–2 godziny. Złotą historię miasta najlepiej poznać w Muzeum Złota oraz na podziemnej trasie Kopalni Złota „Aurelia” u stóp Góry Mikołaja. Od 1994 roku Polskie Bractwo Kopaczy Złota organizuje tu Mistrzostwa Polski w Płukaniu Złota, a w latach 2000, 2011 i 2022 miasto gościło mistrzostwa świata. Złotoryja leży w Krainie Wygasłych Wulkanów, więc wizytę łatwo połączyć z pieszą lub rowerową wycieczką po okolicy.