Kościół Narodzenia NMP w Złotoryi

Złotoryja ma najstarsze w Polsce prawa miejskie, nadane w 1211 roku przez Henryka Brodatego, a jej fara jest niewiele młodsza. Kościół Narodzenia NMP należy do zaledwie około dwudziestu miejskich kościołów parafialnych na Śląsku, których początki sięgają pierwszej połowy XIII wieku. Budowano go jeszcze w czasach, gdy w osadzie płukano złoto z okolicznych potoków.

Historia: trzy etapy budowy

Bardzo prawdopodobne, że mieszkańcy zaczęli wznosić kościół jeszcze przed 1211 rokiem, a budowę wspierał Henryk Brodaty. Najpierw powstały fundamenty prezbiterium i transeptu; planowano trzy półkoliste apsydy, ale w trakcie zmieniono koncepcję i prezbiterium zamknięto pięciobocznie. Około 1270 roku patronat nad kościołem objęli joannici, którzy przez wieki wpływali na jego rozbudowę i renowacje. W kolejnych etapach plan bazyliki zamieniono na kościół halowy, dostawiono przęsła korpusu, główny portal i zachodnią wieżę. Zmiany przyniosły też renesans i reformacja.

Od 2014 roku kościół jest Lokalnym Sanktuarium Matki Bożej z Lourdes.

Co zobaczyć

• Portal południowy – kolumny z kielichowymi głowicami i półkolistą archiwoltą. Do kościoła prowadziły dwa portale w transepcie, rozwiązanie niespotykane w polskiej architekturze romańskiej.
• Maski na głowicach północnego transeptu – w średniowieczu symbolizowały zło czyhające za murami świątyni.
• Maswerki i rozetę w transepcie, z wpływami westfalskimi. W tym kościele najwcześniej w Polsce zastosowano kilka elementów architektury gotyckiej, m.in. maswerki.
• Wnętrze z renesansową amboną, epitafiami, emporami i ołtarzem z XVII i XVIII wieku oraz jedynym w kościele wizerunkiem patronki – na sklepieniu.
• Symboliczny nagrobek Valentina Trozendorfa w prezbiterium i wystawę o dziejach kościoła oraz jego renesansowego gimnazjum.
• Wieżę – ze szczytu widać panoramę miasta, Pogórza Kaczawskiego, Gór Kaczawskich i Karkonoszy. To stąd rozlega się hejnał Złotoryi.

Ciekawostki

Kościół zbudowano z drobnoziarnistego piaskowca górnokredowego. Nie jest zorientowany klasycznie na osi wschód–zachód, lecz północny wschód – południowy zachód. W średniowieczu otaczał go cmentarz obwiedziony murem, a dalej fosa. Valentin Trozendorf, uznawany za najwybitniejszego złotoryjanina, prowadził tu w XVI wieku słynne gimnazjum; pochowano go w Legnicy.

Tripto podpowiada

Kościół stoi tuż przy rynku, więc łatwo połączyć go ze spacerem po starówce. Zacznij od obejścia z zewnątrz, by znaleźć maski i portale, a potem wejdź do środka i – jeśli wieża jest otwarta – na górę po panoramę z Karkonoszami na horyzoncie. Na całość zaplanuj około godziny. Kilka minut dalej stoi Baszta Kowalska, a na zboczu Góry Św. Mikołaja – Kopalnia Złota „Aurelia”.