Rynek w Węgrowie

W zakrystii kościoła przy węgrowskim rynku wisi metalowe lustro z łacińskim napisem, który głosi, że służyło Mistrzowi Twardowskiemu do czarów, a potem zostało „nawrócone” na służbę Bogu. Ta legenda to tylko jeden z powodów, by zatrzymać się na Rynku Mariackim w Węgrowie, mieście na pograniczu Mazowsza i Podlasia nad Liwcem. Plac otaczają barokowa bazylika z freskami Michała Anioła Palloniego i XVIII-wieczny Dom Gdański, pamiątka czasów, gdy Węgrów był ważnym ośrodkiem handlu.

Miasto kupców, kalwinów i Krasińskich

Pierwsza wzmianka o Węgrowie pochodzi z 1414 roku i dotyczy fundacji kościoła parafialnego. W 1441 roku książę mazowiecki Bolesław IV nadał osadzie prawa miejskie. Położenie na szlaku handlowym na Ruś sprzyjało szybkiemu rozwojowi. Od 1558 roku Węgrów stał się ważnym ośrodkiem reformacji: działały tu drukarnia i szkoła ewangelicka, a w 1565 roku miasto było kolebką ruchu braci polskich. Od 1593 roku należało do Radziwiłłów, a w 1664 roku Bogusław Radziwiłł sprzedał je katolikowi Janowi Kazimierzowi Krasińskiemu, który wprowadził politykę kontrreformacji.

Bazylika i lustro Twardowskiego

Główny kościół przy rynku, dziś bazylika mniejsza Wniebowzięcia NMP (od 1997 roku), był najpierw gotycką świątynią, a w latach 1558–1630 służył protestantom, w tym w latach 1565–1592 braciom polskim. W latach 1703–1706 Carlo Ceroni i Jan Reisner przebudowali go w stylu barokowym według projektu Tylmana z Gameren. Wnętrze zdobią freski Michała Anioła Palloniego z lat 1707–1708 i obrazy Szymona Czechowicza.

W zakrystii przechowywane jest tzw. lustro Twardowskiego: metalowe zwierciadło z drugiej połowy XVI wieku w XVII-wiecznej ramie. Tafla jest stopem srebra, cyny i cynku, a łacińska inskrypcja na ramie mówi, że Twardowski uprawiał przy nim czary, lecz teraz służy ono Bogu. Węgrów chętnie korzysta z tej legendy: od 2015 roku organizuje festiwal „Kraina Mistrza Twardowskiego”.

Dom Gdański

W północnej pierzei rynku stoi barokowy Dom Gdański, wzniesiony około połowy XVIII wieku. Nazwę zawdzięcza kupcom z Gdańska, którzy według tradycji mieli tu swoją faktorię; już w XVI wieku wcześniejszy budynek na tym miejscu pełnił funkcje handlowe. Uwagę zwraca dwukondygnacyjny, falisto zwieńczony szczyt z gwiazdą i mansardowy dach z lukarnami. Dziś mieszczą się tu Miejska Biblioteka Publiczna, Muzeum Tkaniny Podlaskiej i Gabinet Mistrza Twardowskiego, a w piwnicach galeria wystaw czasowych.

Co jeszcze zobaczyć

• Okrągłą fontannę na środku wybrukowanego placu, przy której stoją ławki.
• Kościół poreformacki św. Antoniego z lat 1693–1715, także według projektu Tylmana z Gameren, z freskami Palloniego i krucyfiksem Andreasa Schlütera; stoi około 500 m od rynku.

Tripto podpowiada

Na sam rynek wystarczy pół godziny, ale z bazyliką, Domem Gdańskim i kościołem poreformackim zaplanuj 2–3 godziny. Bazylika jest czynnym kościołem, więc wnętrze i zakrystię najlepiej oglądać poza mszami; o możliwość zobaczenia lustra zapytaj w kancelarii parafialnej. Godziny otwarcia muzeum i galerii w Domu Gdańskim sprawdź przed przyjazdem.