Pałac w Starejwsi

Pod zegarem na narożnej wieży tego białego pałacu widnieje data AD MDCCCXLIII — 1843, pamiątka po przemianie dawnej obronnej siedziby Radziwiłłów w „angielskie zamczysko” księcia Sergiusza Golicyna. Pałac w Starejwsi koło Węgrowa, otoczony fosą, stawami i parkiem o powierzchni niemal 30 hektarów, uchodzi za jeden z najlepszych przykładów świeckiej architektury neogotyckiej w Polsce. Od 1966 roku należy do Narodowego Banku Polskiego i działa jako ośrodek szkoleniowy, więc to cel na krótki przystanek widokowy, a nie na zwiedzanie wnętrz.

Historia: od Radziwiłłów do NBP

Najstarsza wzmianka o rezydencji pochodzi z inwentarza majętności węgrowskiej sporządzonego w 1619 roku na polecenie Janusza Radziwiłła, kasztelana wileńskiego. Pałac był wtedy trzykondygnacyjną, murowaną budowlą z zegarem na wieży, a cała siedziba — leżąca na pograniczu Podlasia i Korony — miała charakter obronny: otaczały ją palisada wzmocniona basztami i fosa, która przetrwała do dziś. W latach 1655–1661 książę Bogusław Radziwiłł dobudował od frontu dwie narożne wieże z baniastymi hełmami. Inwentarz z 1659 roku opisuje potrójny system fortyfikacji, dzięki któremu rezydencja wyszła bez szwanku z wojen szwedzkich.

Największa zmiana przyszła w latach 40. XIX wieku, gdy właścicielem był książę Sergiusz Golicyn: rozebrano alkierze, dostawiono portyk, wieżę i taras, a fasadę ozdobiły herby Golicynów, Jezierskich, Sapiehów, Krasińskich i innych rodów związanych ze Starąwsią. W latach 1859–1862 wnętrza zmodernizował architekt Bolesław Podczaszyński, nawiązując do angielskich rezydencji epoki elżbietańskiej (część źródeł, m.in. Victorian Web, datuje gruntowną neogotycką przebudowę na lata 1866–1871). W 1912 roku na bramie umieszczono herb Radziwiłłów na pamiątkę ich powrotu do dawnej siedziby.

Po II wojnie światowej wyposażenie rozgrabiono, a w pałacu działały kolejno szkoła, magazyn i kolonie. W 1966 roku zespół przejął NBP, który przeprowadził prace w latach 1972–1979 i gruntowną konserwację w latach 1999–2001.

Na co zwrócić uwagę

• Bramę z kordegardą — cztery filary zwieńczone krenelażem i herby Trąby Radziwiłłów na słupach.
• Most nad fosą prowadzący na kolisty podjazd.
• Ośmioboczną, trzykondygnacyjną wieżę w narożu z datą 1843 pod zegarem.
• Portyk z arkadami w kształcie łuku Tudorów i herbami w kartuszach na ryzalicie.
• Park ze starymi świerkami, wiązami, grabami i lipami oraz stawem połączonym z fosą.

Ciekawostki

Najbardziej reprezentacyjnym wnętrzem jest Sala Biała — dawna sala balowa ze stropem imitującym mauretańskie sklepienie stalaktytowe. Według inwentarza z 1619 roku na piętrze wisiały portrety książąt Janusza i Krzysztofa Mikołaja Radziwiłłów, a jadalnia zajmowała połowę kondygnacji i miała osiem okien.

Tripto podpowiada

Pałac jest ogrodzonym ośrodkiem szkoleniowym, a oficjalne źródła nie podają zasad wstępu dla turystów — licz się z tym, że obejrzysz go z zewnątrz, zza bramy. Jeśli chcesz wejść do parku, zapytaj wcześniej w ośrodku. Starawieś leży ok. 9 km na północny zachód od Węgrowa, w gminie Liw; najwygodniej dojechać samochodem lub rowerem. Na zdjęcia od strony bramy wystarczy 15–20 minut.