Kościół św. Andrzeja Apostoła w Broku

Na renesansowych freskach w kościele w Broku obok biblijnych patriarchów i królów stoją zwykli ludzie z XVI wieku: mężczyźni i kobiety w ówczesnych strojach, księża i diakoni z księgami i świecznikami. Te malowidła, przez stulecia ukryte pod tynkiem, należą do najważniejszych przykładów monumentalnego malarstwa ściennego XVI wieku na Mazowszu. Sam kościół św. Andrzeja Apostoła, ufundowany przez biskupów płockich nad Bugiem, uchodzi za pierwszy przykład architektury renesansowej na północnym Mazowszu.

Kościół biskupów płockich

Brok był od XIII wieku grodem, a później miastem rezydencjonalnym biskupów płockich. Murowany kościół zaczął wznosić w 1544 roku biskup Samuel Maciejowski, a dokończył go przed 1560 rokiem jego następca, biskup Andrzej Noskowski. Projekt przypisuje się Janowi Baptyście Wenecjaninowi, włoskiemu budowniczemu osiadłemu w Płocku. Kościół zalicza się do tzw. grupy pułtuskiej, czyli świątyń o podobnych założeniach, zaprojektowanych przez Wenecjanina i jego warsztat.

Bryła ma gotycki charakter, ale szczyt, nawa z prezbiterium i sklepienie są już renesansowe. Prezbiterium zamyka półkolista apsyda, a nad nawą rozpięto kolebkę z regularną siecią kolistych kasetonów. W XVII wieku dobudowano kaplicę północną, a w XIX wieku kaplicę południową i neogotycką kruchtę. Kościół wpisano do rejestru zabytków w 1958 roku, a w 2003 roku parafia zdobyła wyróżnienie w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek zadbany”.

Freski odkryte spod tynku

Po zniszczeniach z czasów wojny północnej, przy remoncie w 1744 roku, sklepienia i ściany zatynkowano. Renesansową polichromię odsłonięto dopiero w 1971 roku, a kolejną partię fresków w nawie odkryto w 1998 roku. Malowidła przypisuje się Wojciechowi z Warszawy i datuje na około 1560–1569. W arkadowych wnękach u nasady sklepień widać Chrystusa Salvatora Mundi, a zwróceni ku niemu stoją Mojżesz, Aaron, Jozue, Saul, Dawid, Salomon i Samson oraz realistycznie namalowani współcześni ludzie.

Na co zwrócić uwagę

• Tablica z bramy pałacu – marmurowa płyta z 1716 roku, która zdobiła bramę zamku biskupiego. Łacińska inskrypcja mówi, że kto stanąłby przed bramą wcześniej, wśród tlących się popiołów, ujrzałby ten pałac, miasto i wioski.
• Ołtarz główny św. Andrzeja z 1742 roku, wysoki na 7 m, i barokowy ołtarz Matki Boskiej Różańcowej z 1744 roku.
• Chrzcielnica w kształcie kielicha z datą 1682, wysoka na 2,1 m.
• Organy Adolfa Homana z 1907 roku, remontowane w 2004 i 2018 roku.
• Barokowa płyta nagrobna Elżbiety Radzimińskiej z herbem Korab w kaplicy św. Anny.

Tripto podpowiada

To czynny kościół parafialny, więc wnętrze najłatwiej zobaczyć przy okazji mszy albo po wcześniejszym kontakcie z parafią. W czasie nabożeństw nie zwiedzaj i nie fotografuj. Na kościół wystarczy 30–45 minut, a zadzieraj głowę: najciekawsze freski są wysoko, u nasady sklepień. Po wizycie przejdź nad Bug, do pozostałości zamku biskupów płockich przy ujściu rzeczki Turki. Budowę letniej rezydencji rozpoczął w 1607 roku biskup Henryk Firlej, pałac spłonął w 1831 roku, a do dziś przetrwały resztki wieży i fundamenty.