Poaugustiański kościół Wniebowzięcia NMP w Żaganiu

W klasztornej bibliotece w Żaganiu dwie osoby stojące w przeciwległych narożnikach sali mogą rozmawiać szeptem, a nikt pośrodku ich nie usłyszy. To efekt tzw. sklepienia szeptanego, jednej z ciekawostek zespołu poaugustiańskiego, którego sercem jest gotycki kościół Wniebowzięcia NMP. Całość, razem z dawnym klasztorem, konwiktem, spichlerzem i ogrodem, od 2011 roku ma status pomnika historii.

Od romańskiej świątyni do gotyckiej hali

Według dawnych kronikarzy pierwszy kościół stanął tu już w 1183 roku, za księcia Bolesława I Wysokiego. Pewna jest wzmianka w dokumencie biskupa Tomasza II z 1272 roku. W drugiej połowie XIV wieku kanonicy regularni św. Augustyna wznieśli trójnawową bazylikę, a po pożarach z lat 1472 i 1486 odbudowali ją jako kościół halowy.

Kolejny ważny etap przyniósł rok 1515: powstała nowa wieża, wielki szczyt zachodni, a nawę główną podwyższono. Po pożarze z 1730 roku wnętrze otrzymało bogaty barokowy wystrój rzeźbiarsko-sztukatorski. Z zewnątrz kościół wciąż wygląda gotycko, choć loggia reprezentuje już renesans. Prace przy dekoracji wnętrz prowadzili m.in. śląscy mistrzowie baroku Jan Urbański i Jan Haberle.

Klasztor, biblioteka i pomnik historii

Zabudowania klasztorne, ukształtowane ostatecznie w XVIII wieku, stanęły w miejscu, gdzie odkryto mury zamkowe z XIII wieku i fragmenty wczesnogotyckiego pałacu opata. Przez stulecia opactwo było jednym z czołowych ośrodków religijnych i naukowych regionu, kształcących w teologii oraz w prawie kanonicznym i rzymskim. Dziś w budynku klasztoru mieści się plebania parafii.

Najbardziej znanym wnętrzem jest biblioteka z polichromią Jerzego Wilhelma Neunhertza, w której przechowywane są rzadkie XVI-wieczne starodruki. Rozporządzenie prezydenta Bronisława Komorowskiego, podpisane pod koniec lutego i ogłoszone w marcu 2011 roku, uznało cały zespół za pomnik historii. Uzasadniono to chęcią zachowania jednego z najcenniejszych gotycko-barokowych zespołów klasztornych historycznego Śląska.

Na co zwrócić uwagę

• Sarkofag księcia Henryka IV Wiernego – rzeźbiony w kamieniu, gotycki grobowiec władcy głogowsko-żagańskiego, zmarłego w Żaganiu w 1342 roku.
• Stalle z 1695 roku i XVI-wieczny ołtarz Świętej Trójcy.
• Ekspozycja muzealna na emporze nad zakrystią.
• Sklepienie szeptane w bibliotece – akustyczna osobliwość, którą najlepiej sprawdzić we dwoje.
• Bryła od zewnątrz – zestawienie kamiennych murów z ceglaną wieżą najlepiej widać z placu Klasztornego.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy placu Klasztornym w Żaganiu, w obrębie dawnych murów miejskich, których fragmenty widać tuż obok świątyni. To czynna świątynia parafialna, więc w czasie nabożeństw zwiedzanie nie jest możliwe. Wejście do biblioteki i części klasztornej najlepiej wcześniej uzgodnić z parafią. Na sam kościół z zewnątrz i wewnątrz zarezerwuj około godziny, a z biblioteką półtorej. Wizytę w Żaganiu warto połączyć ze śladami obozów jenieckich: w otwartym w 1939 roku Stalagu VIIIC przetrzymywano około 49 tys. żołnierzy.