Pałac we Włodowicach

W lipcu 1683 roku, w drodze pod Wiedeń, zatrzymał się tu król Jan III Sobieski. Dziś z pałacu we Włodowicach zostały wypalone mury z barokowym szczytem przy ul. Krakowskiej – ruina rezydencji kasztelana krakowskiego Stanisława Warszyckiego, wzniesionej w latach 1669–1681 na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Ogląda się ją wyłącznie z zewnątrz, ale historia tego miejsca wystarczyłaby na kilka dworów.

Historia: od Warszyckiego do szkoły rolniczej

Na miejscu modrzewiowego dworu Firlejów, spalonego podczas potopu szwedzkiego, Warszycki postawił murowany pałac w stylu polskiego baroku: piętrowy, podpiwniczony, nakryty dachem mansardowym. Od frontu był dziedziniec, a za budynkiem ogród na stoku – układ nawiązujący do francuskich rezydencji typu entre cour et jardin. Według „Dyariusza wyprawy wiedeńskiej” królewicza Jakuba 26 lipca 1683 roku przebywał tu Jan III Sobieski, a 12 marca 1734 roku nocował August III Sas jadący do Częstochowy.

W XVIII wieku właścicielami byli Męcińscy, którzy nadali wnętrzom wystrój klasycystyczny. Około 1870 roku osiadł tu Michał Poleski, przyrodnik i uczestnik powstania styczniowego. Założył w pałacu szkołę agronomiczną z laboratorium chemicznym i fizycznym, obszerną biblioteką oraz kolekcją minerałów i okazów flory jurajskiej. Na przełomie XIX i XX wieku budynek przebudowano, nadając mu cechy neogotyckie.

Pożary i powrót do rejestru

Pałac zniszczyły pożary w XX wieku, a potem dziesięciolecia zaniedbań. Źródła różnią się co do daty pierwszego pożaru: część podaje 1924 rok, a regionalny serwis turystyczny 1931 – zgodne są natomiast co do pożaru z 1956 roku, który trwał sześć dni. Pałac i oficynę skreślono z rejestru zabytków w 1989 i 2010 roku, a chroniony pozostał tylko park. Dopiero decyzją z 31 sierpnia 2023 roku ruiny pałacu ponownie wpisano do rejestru. Właścicielem obiektu jest Skarb Państwa.

Na co zwrócić uwagę

• Fasada ze szczytem zdobionym krzyżami w rombach i resztkami balkonu na żeliwnych wspornikach.
• Ceglane łuki piwnic i kominy widoczne przez puste otwory okienne.
• Pozostałości parku pałacowego, który przez lata był jedyną chronioną częścią zespołu.
• Tablica informacyjna przy ruinach z historią pałacu.

Tripto podpowiada

Ruiny można oglądać z zewnątrz o każdej porze i bez biletu. Na murach wiszą tablice ostrzegające, że budynek grozi zawaleniem i wstęp do środka jest zabroniony – nie wchodź do wnętrza i pilnuj dzieci. Na samą ruinę wystarczy 15–20 minut, dlatego najlepiej potraktować ją jako przystanek na jurajskiej trasie. W pobliżu warto zajrzeć do barokowego kościoła św. Bartłomieja we Włodowicach (ok. 250 m), na Skały Rzędkowickie (ok. 3 km) i Górę Zborów w Podlesicach (ok. 5 km) oraz do ruin strażnicy Bąkowiec w Skarżycach. Do Zawiercia jest kilkanaście kilometrów, z Krakowa i Katowic dojedziesz samochodem w ok. 1–1,5 godziny.