Muzeum Czynu Powstańczego na Górze Św. Anny

Muzeum Czynu Powstańczego stoi w lesie na stoku między Leśnicą a Górą Świętej Anny, czyli w rejonie najkrwawszych walk III powstania śląskiego w 1921 roku. To oddział Muzeum Śląska Opolskiego z kolekcją blisko 2,5 tysiąca eksponatów – od sztandarów bojowych po pisemne rozkazy – i z multimedialną Panoramą Powstań Śląskich. Równie ciekawy jak zbiory jest sam budynek: przedwojenny Dom Polski, w którym Polacy z Niemiec manifestowali swoją tożsamość.

Historia: od szkoły w Leśnicy do Domu Polskiego

Pomysł muzeum narodził się w 1961 roku, podczas obchodów 40. rocznicy III powstania śląskiego, a placówkę otwarto 19 lipca 1964 roku. Najpierw mieściła się w XIX-wiecznej szkole w Leśnicy, która w czasie powstania była przez pewien czas kwaterą sztabu 3 Katowickiego Pułku Powstańczego im. Jana Henryka Dąbrowskiego. W 1980 roku zbiory przeniesiono do obecnej siedziby.

Budynek „Domu Polskiego”, zwany też Domem pod Chełmskim Wierchem, powstał w XIX wieku jako karczma. W 1936 roku kupił go Bank Słowiański w Berlinie i oddał do dyspozycji Związku Polaków w Niemczech. Do 1939 roku odbywały się tu zjazdy polskich organizacji, obozy harcerskie i kolonie, a z głośników w oknach płynęła polska mowa. Na sejmiku w październiku 1936 roku zebrani tu członkowie Związku manifestowali hasłem „Byliśmy – Jesteśmy – Będziemy”. W czasie II wojny światowej Niemcy założyli w okolicznych lasach obóz pracy dla Żydów, a jego komendanturę umieścili właśnie w tym budynku.

Co zobaczyć

• Ekspozycja stała na parterze: pamiątki po powstańcach, sztandary bojowe i kombatanckie oraz pisemne rozkazy z III powstania.
• Wystawy o Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” na Śląsku, przejęciu polskiej części Górnego Śląska w 1922 roku oraz o Związku Polaków i Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech.
• Panorama Powstań Śląskich z 2006 roku, ożywiana piętnastominutowym spektaklem „światło i dźwięk”. Do rotundy prowadzi ścieżka-diorama z zabytkami i przyrodą okolic Góry Świętej Anny.
• Wystawy przyrodnicze na piętrze – w 2006 roku przeniesiono tu Dział Przyrody Muzeum Śląska Opolskiego.

Tripto podpowiada

Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli w godz. 9:00–16:00; od grudnia do lutego w niedziele jest zamknięte, a cennik wskazuje też przerwę w ostatnią niedzielę miesiąca. Bilet normalny kosztuje 8 zł, ulgowy 5 zł, a w czwartki wstęp jest bezpłatny (stan na październik 2026). Na zwiedzanie z panoramą zaplanuj około godziny. Wizytę połącz z sanktuarium i kalwarią na Górze Świętej Anny oraz z amfiteatrem i Pomnikiem Czynu Powstańczego autorstwa Xawerego Dunikowskiego. Przy muzeum można też zorganizować ognisko lub zajęcia terenowe dla grup.