Amfiteatr na Górze Świętej Anny

Kamienne tarasy wykute w dawnym kamieniołomie wapienia miały pomieścić 7 tysięcy siedzących i 20 tysięcy stojących widzów. Amfiteatr na Górze Świętej Anny zbudowali w latach 30. XX wieku narodowi socjaliści jako scenę propagandowych uroczystości, a nad nim stanęło mauzoleum niemieckich bojowników z 1921 roku. Dziś nad widownią wznoszą się granitowe pylony Pomnika Czynu Powstańczego Xawerego Dunikowskiego – i to zestawienie dwóch epok sprawia, że miejsce to najlepiej opowiada skomplikowaną historię Górnego Śląska.

Historia: od Krowioka do Thingplatzu

Przed I wojną światową wydobywano tu wapień – kamieniołom nosił nazwę Krowiok (niem. Kuhtal, „krowia dolina”), a obok stały wapienniki, z których jeden przetrwał. W maju 1921 roku, podczas III powstania śląskiego, w rejonie Góry Świętej Anny toczyły się ciężkie walki powstańców z niemieckimi oddziałami, a wzniesienie pozostało ostatecznie po stronie niemieckiej.

W latach 1934–1936 w nieczynnym wyrobisku powstał tzw. Thingplatz – amfiteatr na masowe imprezy nazistowskie, zaprojektowany przez berlińskich architektów Franza Böhmera i Georga Petricha, pierwszy taki obiekt na Śląsku. W latach 1936–1938 na krawędzi urwiska wzniesiono mauzoleum proj. Roberta Tischlera dla 51 członków Freikorpsu poległych w walkach 1921 roku – niską kamienną rotundę z salą wykutą w skale. W 1945 roku saperzy wysadzili mauzoleum, a w jego miejscu w 1955 roku odsłonięto Pomnik Czynu Powstańczego.

Co zobaczyć

• Widownię – kamienne tarasy z wapienia, w którym miejscami widać skamieniałości, i niewielką scenę na dnie dawnego wyrobiska.
• Pomnik Czynu Powstańczego – cztery pylony z granitowych bloków nakryte architrawem, z płaskorzeźbami przedstawiającymi m.in. powstańców śląskich ruszających do boju i protestujących robotników.
• Zachowany wapiennik – ślad przemysłowej przeszłości tego miejsca.
• Panoramę z krawędzi pomnika na doliny Parku Krajobrazowego Góra Świętej Anny.

Ciekawostki

Pod pomnikiem przetrwały rozległe podziemia wykute w skarpie jeszcze pod niemieckie mauzoleum, a w tunelach odwadniających amfiteatr zimują dziś nietoperze. Program płaskorzeźb Dunikowskiego zmieniano pod naciskiem władz – stąd obok powstańców pojawiły się sceny z Armią Czerwoną i Ludowym Wojskiem Polskim, a nawet napis „Niemcza 950”, choć Niemcza należała wtedy do Czech. Amfiteatr i pomnik są częścią krajobrazu kulturowo-przyrodniczego Góry Świętej Anny, uznanego w 2004 roku za Pomnik Historii.

Tripto podpowiada

Amfiteatr to otwarty teren bez kasy i biletów, dostępny o każdej porze. Na obejście widowni i pomnika wystarczy 30–45 minut. Tarasy są nierówne, a krawędzie strome – przyda się stabilne obuwie, szczególnie po deszczu. Parking znajdziesz w rejonie pomnika. Podczas uroczystości i koncertów część terenu może być wyłączona ze zwiedzania. Wizytę łatwo połączyć z sanktuarium św. Anny i kalwarią z 40 kaplicami, grotą lurdzką oraz Muzeum Czynu Powstańczego w tzw. Domu Polskim – to wszystko w zasięgu krótkiego spaceru.