Pałac w Żyrowej

Amerykański milioner kupił go córce w prezencie ślubnym, cesarz Wilhelm II spędził tu kilka dni, a po wojnie leczono w nim dzieci zagrożone gruźlicą. Pałac w Żyrowej to jedna z największych wczesnobarokowych rezydencji na Opolszczyźnie – czworobok wokół dziedzińca z dwiema wieżami w cebulastych hełmach. Po dekadach niszczenia znów tętni życiem: działa tu restauracja, odbywają się koncerty i jarmarki, a w skrzydłach powstaje hotel.

Historia: od Żyrowskich do Gaschinów

Od średniowiecza stała tu siedziba rodu Żyrowskich, któremu wieś nadał w 1447 roku cesarz Fryderyk III. Z ich gotyckiej wieży zachowały się fragmenty w północno-wschodniej części pałacu. W 1629 roku cesarz Ferdynand II skonfiskował majątek Jerzemu Żyrowskiemu za walkę po stronie przeciwników Habsburgów w bitwie na Białej Górze. Nowy właściciel, Melchior Ferdynand von Gaschin, w latach 1631–1644 rozbudował siedzibę w okazałą rezydencję, wzorowaną najpewniej na architekturze północnych Włoch.

Gaschinowie trzymali Żyrową do 1852 roku. Hrabia Antoni „Mocny” zlecił gruntowny remont – w 1781 roku pałac dostał mansardowy dach, a od dziedzińca krużganek. Jego portret w kościele na Górze Świętej Anny pokazuje u stóp właśnie pałac w Żyrowej.

Amerykański posag i cesarska wizyta

Po 1852 roku majątek często zmieniał właścicieli i przez kilkanaście lat stał pusty. W 1892 roku kupił go amerykański milioner Edwin F. Knowlton jako prezent ślubny dla córki Mary. Ona i jej mąż, hrabia Johannes von Francken-Sierstorpff, w latach 1904–1911 przebudowali pałac w stylu neobarokowym: wieże dostały hełmy z latarniami, a od północy dobudowano galerię z tarasem. W latach 1910–1911 gościli tu wielki książę Meklemburgii i cesarz Wilhelm II.

W czasie II wojny światowej działał tu szpital Wehrmachtu i archiwum wojskowe. W 1945 roku wnętrza splądrowano. Po wojnie było tu PGR, potem sanatorium i prewentorium dla dzieci; w 1982 roku obiekt zamknięto i zaczął niszczeć.

Co zobaczyć

• Czworobok z dziedzińcem i dwie ośmioboczne wieże z hełmami z początku XX wieku.
• Kartusze herbowe – nad głównym portalem herby Jerzego Adama von Gaschina i Marii von Saurau, na prawej wieży herb Francken-Sierstorpffów.
• We wnętrzach dekoracje sztukatorskie, drewniane kręcone schody i bogato rzeźbione drzwi.
• Park krajobrazowy o powierzchni ok. 11 ha ze starymi drzewami, chroniony jako zabytek.

Tripto podpowiada

Pałac jest prywatny. Od 2012 roku należy do przedsiębiorców ze Strzelec Opolskich, Marioli i Joachima Wiesiollków, którzy w 2017 roku rozpoczęli remont. Według doniesień z maja 2026 roku działa tu już restauracja, organizowane są koncerty, jarmarki bożonarodzeniowe i duży Oktoberfest, a docelowo ma powstać hotel z 67 pokojami i strefą wellness. Remont trwa, więc wstęp do wnętrz zależy od bieżącej działalności – przed przyjazdem sprawdź aktualne wydarzenia i godziny restauracji. Na obejście dziedzińca i parku przeznacz około godziny. Żyrowa leży w gminie Zdzieszowice, niedaleko Góry Świętej Anny, z którą Gaschinowie byli silnie związani.