Kościół Wniebowzięcia NMP w Siemiatyczach

Na sklepieniu prezbiterium wciąż widać herb Lis – znak Sapiehów, którzy w XVII wieku zbudowali tę świątynię. Kościół Wniebowzięcia NMP w Siemiatyczach to najstarszy i najcenniejszy zabytek miasta: murowana bazylika wzniesiona w latach 1626–1637, przebudowana w XVIII wieku przez księży misjonarzy w stylu późnego baroku. Stoi przy ul. 3 Maja 2, otoczona murem z dzwonnicą i zabudowaniami dawnego klasztoru, a we wnętrzu kryje regencyjne ołtarze i rzadki zespół XVIII-wiecznych konfesjonałów.

Historia: Sapiehowie i misjonarze

Parafia powstała w 1456 roku z fundacji Michała Kmity Sudymontowicza; pierwszy kościół był najpewniej drewniany. Obecną świątynię zaczął budować w 1626 roku kanclerz i hetman wielki litewski Lew Sapieha, a po jego śmierci ukończył ją w 1637 roku syn, Kazimierz Leon. Rok później kościół konsekrowano. Pierwotnie była to budowla późnorenesansowa.

W 1719 roku parafię przejęło Zgromadzenie Misji św. Wincentego a Paulo. Misjonarze wznieśli klasztor według projektu Karola Antoniego Baya i Wincentego Rachettiego, otoczyli teren murem z dzwonnicami, a w 1737 roku nadali fasadzie późnobarokową formę. Po pożarze w 1754 roku odbudowano sklepienia naw bocznych. 4 grudnia 1793 roku we mszy w tym kościele uczestniczył król Stanisław August Poniatowski. W 1832 roku, w ramach represji po powstaniu listopadowym, władze rosyjskie skasowały dom misjonarzy, a w 1863 roku na bramie przed fasadą stanęła figura św. Michała Archanioła. Podczas II wojny światowej rozebrano jedną z dwóch XVIII-wiecznych dzwonnic.

Co zobaczyć we wnętrzu

• Sklepienie prezbiterium z późnorenesansową sztukaterią w typie lubelskim i kartuszami z herbem Lis – pozostałość pierwotnego kościoła.
• Ołtarz główny w stylu regencji, zaprojektowany przez K.A. Baya i wykonany ok. 1729–1730 przez warsztat Bartłomieja Bernatowicza, oraz ołtarze boczne z tego samego programu.
• Dębowe konfesjonały z ok. 1744 roku z owalnymi obrazami o tematyce pokuty: św. Piotr, król Dawid, syn marnotrawny.
• Prospekt organowy z połowy XVIII wieku, rozbudowany w 1780 roku przez lubelskiego organmistrza Stanisława Kędlarskiego.
• Późnogotycki krucyfiks z ok. 1400 roku w zakrystii, wiązany z wcześniejszym drewnianym kościołem.

Ciekawostki

Misjonarze zamówili sześć konfesjonałów, które razem tworzyły cykl o grzechu, skrusze i przebaczeniu. W Siemiatyczach zostały cztery – dwa, z obrazami Marii Magdaleny i Dobrego Pasterza, po 1907 roku przeniesiono do kościoła w pobliskim Dołubowie. W starszej literaturze część obrazów przypisywano Szymonowi Czechowiczowi, ale ta atrybucja nie jest potwierdzona. W okresie zaborów dawny klasztor służył m.in. jako szpital wojskowy.

Tripto podpowiada

Msze w niedziele: 8:00, 10:00, 12:00 i 18:00; w dni powszednie 6:30, 7:00 i 18:00 (w maju, czerwcu i październiku 17:30) – stan na październik 2026 według strony diecezji. Wnętrze najlepiej oglądać tuż przed mszą lub po niej, wstęp jest wolny. Kancelaria działa w dni powszednie 17:00–17:45, tel. 85 655 24 02. Na kościół wystarczy 30–40 minut; zacznij od prezbiterium, gdzie nad głową masz najstarszą sztukaterię z herbem Sapiehów. Wizytę łatwo połączyć ze Świętą Górą Grabarką – najważniejszym sanktuarium prawosławnym w Polsce – z Drohiczynem nad Bugiem albo z Mielnikiem i doliną Bugu.