Grabarka

Święta Góra Grabarka to najważniejsze sanktuarium prawosławne w Polsce, położone wśród Lasów Nurzeckich w gminie Nurzec-Stacja, ok. 12 km na wschód od Siemiatycz na Podlasiu. Na wzgórzu, wokół cerkwi Przemienienia Pańskiego, stoją tysiące drewnianych krzyży wotywnych, które od ponad trzystu lat przynoszą tu pielgrzymi. To miejsce żywej modlitwy i klasztoru, a jednocześnie jeden z najbardziej poruszających krajobrazów religijnych w tej części Europy — warto przyjechać, by zobaczyć „Górę Krzyży” na własne oczy.

Historia Grabarki: od epidemii z 1710 roku

Najstarsze dzieje wzgórza nie są znane. Grabarka zasłynęła w 1710 roku, gdy Podlasie nawiedziła epidemia cholery. Według tradycji pewnemu starcowi objawiono we śnie, że ratunek można znaleźć na pobliskim wzgórzu. Wierni przychodzili tu z krzyżami, modlili się, obmywali i pili wodę ze źródełka; kronika parafii w Siemiatyczach mówi o ok. 10 tysiącach ocalonych. W podzięce wzniesiono drewnianą kaplicę Przemienienia Pańskiego. Zachował się dokument z 1717 roku zezwalający na odprawianie w niej nabożeństw.

Świątynia była wielokrotnie przebudowywana i remontowana. W nocy z 12 na 13 lipca 1990 roku cerkiew została podpalona i spłonęła doszczętnie — ocalały jedynie ewangeliarz i dwie ikony. Odbudowano ją w dawnym kształcie, już jako budowlę murowaną obłożoną drewnem; konsekracja odbyła się 17 maja 1998 roku. Od 1947 roku na Świętej Górze działa żeński monaster Świętych Marty i Marii, którego siostry opiekują się sanktuarium.

Co zobaczyć na Świętej Górze

• Krzyże wotywne — najbardziej rozpoznawalny widok Grabarki. Krzyże od kilkudziesięciu centymetrów do kilku metrów wysokości otaczają cerkiew i schodzą po zboczu w las. Każdy niesie czyjąś prośbę, podziękowanie lub żałobę; wiele ma przywiązane wstążki, ręczniki i napisy cyrylicą.
• Cerkiew Przemienienia Pańskiego — główna świątynia sanktuarium i zarazem kościół parafialny. Od 2000 roku przechowywana jest tu Iwierska Ikona Matki Bożej, napisana na Górze Athos i podarowana na pamiątkę 2000 lat chrześcijaństwa.
• Cerkiew Ikony Matki Bożej „Wszystkich Strapionych Radość” z 1956 roku, odnowiona w latach 2010–2016, oraz cerkiew refektarzowa Zaśnięcia Bogurodzicy (1977–1981) w zabudowaniach monasteru.
• Źródełko u podnóża wzgórza — według tradycji to jego woda pomogła chorym w 1710 roku. Pielgrzymi do dziś obmywają się nią i zabierają ją do domu.

Święto Przemienienia Pańskiego 18–19 sierpnia

Największe uroczystości przypadają w święto Przemienienia Pańskiego, obchodzone według kalendarza juliańskiego 18–19 sierpnia (prawosławni nazywają je świętem Spasa). Na Grabarkę docierają wtedy piesze pielgrzymki — najstarsza wyrusza z Białegostoku od 1986 roku — i wierni z całej Polski oraz zza granicy, wielu z własnymi krzyżami. Pod koniec lat 80. XX wieku w obchodach uczestniczyło kilkadziesiąt tysięcy osób. Jeśli chcesz zobaczyć sanktuarium w ciszy, wybierz inny termin: w 2026 roku w dniach 16–20 sierpnia monaster nie obsługiwał zwiedzających.

Zasady odwiedzin i godziny zwiedzania

Grabarka to przede wszystkim miejsce modlitwy. Monaster prosi o:

• strój zakrywający ramiona i nogi — osoby w krótkich spodenkach i z odkrytymi ramionami nie są wpuszczane do cerkwi;
• ciszę na terenie całego sanktuarium i dyskrecję w trakcie nabożeństw;
• brak zdjęć we wnętrzu świątyni;
• niewprowadzanie zwierząt (także psów) oraz zakaz palenia i picia alkoholu.

Orientacyjne godziny zwiedzania podane przez monaster to: dni powszednie 10:00–16:00, soboty 11:00–16:00, niedziele i święta 13:00–16:00; jeśli trwa nabożeństwo, trzeba poczekać na jego koniec. W okresie jesienno-zimowym nie ma stałych dyżurów dla zwiedzających — aktualne informacje wywieszane są na drzwiach sklepiku z pamiątkami (stan na październik 2026). Grupy powinny wcześniej uzgodnić wizytę telefonicznie: 507 761 241. Wstęp jest bezpłatny.

Dojazd i parking

Do Grabarki prowadzi droga lokalna z Siemiatycz w kierunku Hajnówki i Białowieży; sanktuarium leży ok. 0,5 km od wsi Grabarka. Z Białegostoku to ok. 90 km, z Warszawy ok. 170 km (ok. 2,5 godziny jazdy). W czasie sierpniowych uroczystości ruch jest bardzo duży i trzeba liczyć się z kłopotami z parkowaniem — przyjedź wcześnie.

Ciekawą opcją jest kolej: monaster wskazuje stację Sycze na linii z Siedlec do Hajnówki, skąd na Świętą Górę idzie się kilka minut. Pociągi kursują rzadko, więc sprawdź rozkład przed wyjazdem.

Na zwiedzanie wzgórza, cerkwi i źródełka wystarczy 1–1,5 godziny. Teren jest pagórkowaty, z leśnymi ścieżkami i schodami — osoby na wózkach i rodzice z wózkami dziecięcymi powinni liczyć się z utrudnieniami.

W okolicy

W Siemiatyczach warto zobaczyć późnobarokowy kościół Wniebowzięcia NMP. Kilkanaście kilometrów na południe leży Mielnik nad Bugiem z Górą Zamkową i kopalnią kredy, a na północy — Hajnówka i Puszcza Białowieska. Grabarkę łatwo połączyć z wycieczką szlakiem prawosławnych świątyń Podlasia.