Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Siemiatyczach

Na wzniesieniu nad rzeczką Muchawiec, za kamiennym murem z ozdobną bramą, stoi cerkiew z siedmioma kopułami. To najstarsza prawosławna parafia Siemiatycz, której początki sięgają XV wieku, a obecna murowana świątynia pochodzi z 1866 roku. Wokół niej rozciąga się dawny cmentarz z zabytkowymi nagrobkami.

Historia: cztery wieki, trzy wyznania

Cerkiew w Siemiatyczach istniała na pewno w 1456 roku, gdy Michał Kmita sfinansował jej odnowienie. Była ośrodkiem dzielnicy „ruskiej”, odrębnej od „lackiej”, skupionej wokół kościoła katolickiego – typowy obraz podlaskiego miasta. Po unii brzeskiej parafia przeszła do Kościoła unickiego, a właściciel miasta Lew Sapieha ufundował nową, drewnianą cerkiew. W 1839 roku, po synodzie połockim, parafia znów stała się prawosławna.

W latach 60. XIX wieku stara drewniana świątynia groziła zawaleniem. Nową, murowaną wzniesiono w ciągu roku i konsekrowano 6 listopada 1866 roku. Pieniądze pochodziły częściowo ze skarbu państwa rosyjskiego, parafianie pracowali za darmo, a cegłę dali właściciele cegielni Ciecierski i Fanshawe – po 25 tysięcy sztuk. Kolejne 10 tysięcy pozyskano z rozbiórki części budynków katolickiego klasztoru misjonarzy. W 1915 roku prawosławni mieszkańcy wyjechali na bieżeństwo – przymusową ewakuację w głąb Rosji – a cerkiew stała pusta. Ponownie otwarto ją po wojnie.

1 maja 1973 roku w świątyni wybuchł pożar, a odnawianie wnętrza i ikon trwało kilka lat. W latach 90. ściany pokryła polichromia białoruskich ikonografów Aleksandra Łosia i Wiktora Downara. W 2003 roku wymieniono wszystkie siedem kopuł i umieszczono na budynku dziewięć nowych krzyży.

Co zobaczyć

• Ikonostas z 1908 roku i barokowe ikony świętych Piotra i Pawła oraz św. Paraskiewy na złotym tle. Tradycja wiąże je z pierwszą, XV-wieczną cerkwią, konserwatorzy datują je na pierwszą połowę XVII wieku.
• Bramę z 1890 roku z ikoną Trójcy Świętej.
• Kamień pamiątkowy na południe od cerkwi, w miejscu ołtarza dawnej, drewnianej świątyni.
• Stare nagrobki na placu cerkiewnym, wciąż używanym do pochówków duchownych.

Ciekawostki

• W czasie powstania styczniowego powstańcy pojmali prawosławnego proboszcza. Uwolniono go dzięki wstawiennictwu katolickiego księdza Rocha Boguszewskiego. Z wdzięczności duchowny przekonał później wojska rosyjskie, by nie niszczyły siemiatyckiego kościoła.
• Od 2004 roku w listopadzie odbywa się tu Przegląd Pieśni Religijnej i Paraliturgicznej z udziałem chórów cerkiewnych.

Tripto podpowiada

Cerkiew stoi przy ul. Powstania Styczniowego, kilkaset metrów od rynku i kościoła Wniebowzięcia NMP. Teren za murem obejrzysz w 20–30 minut. Wnętrze najłatwiej zobaczyć w czasie nabożeństw lub tuż przed nimi – ich aktualny harmonogram parafia publikuje na swojej stronie. W czasie liturgii zachowaj ciszę i nie fotografuj wiernych.