Kościół Wniebowzięcia NMP w Kamieńcu Ząbkowickim

Pocysterski kościół w Kamieńcu Ząbkowickim ma 70 m długości i 24 m wysokości, a jego nawy wznoszą się na tę samą wysokość – to gotycka świątynia halowa, rzadkość wśród kościołów cysterskich. W środku stoi jeden z najwyższych drewnianych ołtarzy w Polsce, ponad 22-metrowy, z obrazami barokowego malarza Michaela Willmanna. Razem z opactwem i pałacem Marianny Orańskiej kościół tworzy od 2024 roku pomnik historii.

Historia: od augustianów do cystersów

Według gminy Kamieniec Ząbkowicki od 1210 roku w dawnym grodzie mieszkali kanonicy regularni sprowadzeni z wrocławskiego klasztoru NMP na Piasku. W 1247 roku biskup wrocławski Tomasz I usunął ich i wprowadził na ich miejsce cystersów z Lubiąża, którzy pozostali tu aż do kasaty klasztoru przez króla pruskiego w październiku 1810 roku.

Cystersi zaczęli budowę na murach poprzedników, dlatego klasztor stoi nietypowo po północnej, a nie po południowej stronie kościoła. Decyzja, by zamiast bazyliki postawić kościół halowy, zapadła pod koniec XIII wieku, a ostatnie przęsła nawy ukończono prawdopodobnie do połowy XIV wieku. Rozkwit opactwa przerwały wojny husyckie, powodzie z 1496 i 1501 roku, pożary i wojna trzydziestoletnia. W drugiej połowie XVII wieku odnowiono kościół i rozpoczęto barokową przebudowę opactwa. Po sekularyzacji majątek kupiła księżna Marianna Orańska, która wybudowała na wzgórzu nad dawnym klasztorem swój pałac.

Na co zwrócić uwagę

• Ołtarz główny z 1704 roku z warsztatu wrocławskiego snycerza Johanna Christopha Königa – wielokondygnacyjny, sosnowy, ponad 22 m wysokości, z obrazami Willmanna: Wniebowzięcia NMP i owalnej Trójcy Świętej.
• Ambona z 1708 roku – w zwieńczeniu śpiący Jakub, a nad baldachimem drabina oparta o chmury, po której wchodzą i schodzą anioły.
• Sklepienia w prezbiterium – żebra wyrastają prosto z kolumn jak liście palmy.
• Barokowy szczyt zachodni i kamienna figura Boga Ojca z 1735 roku przed fasadą.

Ciekawostki

Według przekazów w 1741 roku, podczas I wojny śląskiej, w klasztorze schronił się uciekający przed Austriakami Fryderyk II, a opat uratował króla, przebierając go za mnicha. Podczas II wojny światowej kościół był jedną z największych na Śląsku składnic dzieł sztuki, przywożonych m.in. ze Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych we Wrocławiu.

Tripto podpowiada

Kościół jest dziś świątynią parafialną, więc wnętrze najłatwiej zobaczyć poza porami Mszy. Na kościół i plac Kościelny wystarczy godzina, ale razem z pałacem Marianny Orańskiej na wzgórzu zaplanuj pół dnia. W dawnym pałacu opackim działa oddział Archiwum Państwowego we Wrocławiu. Przy wjeździe na plac Kościelny zwróć uwagę na kamienny most nad dawną młynówką i figury św. Jana Nepomucena i św. Floriana z 1732 roku. Kamieniec leży na Szlaku Cysterskim i jest węzłem kolejowym na trasie z Wrocławia w stronę Pragi, więc łatwo tu dojechać pociągiem.