Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP w Stolcu

Gotycki kościół w Stolcu, największej wsi gminy Ząbkowice Śląskie, ma dwie wieże, a w ołtarzu głównym obraz barokowego malarza Michaela Willmanna. Świątynię wzmiankowano już w 1251 roku, a jej obecna bryła pochodzi z końca XIII wieku. Kilka lat później, w 1277 roku, pod Stolcem rozegrała się bitwa książąt śląskich.

Historia: od romańskiej fary do kościoła filialnego

Stolec powstał w 1. połowie XIII wieku jako wieś rycerska; sołtysa odnotowano w 1240 roku. Nazwa nawiązuje do staropolskiego „stolicz”, czyli stolicy okolicznego terenu, a po niemiecku wieś nazywała się Stolz. Kościół wspomniano w 1251 roku, w 1257 roku biskup wrocławski podporządkował go parafii w Sadlnie, ale już w 1273 roku dokumenty wymieniają miejscowego proboszcza Henryka. Pierwotnie romańską świątynię przebudowano na początku XVI wieku w stylu gotyckim, potem rozbudowano i zbarokizowano, a pod koniec XIX wieku dostawiono neogotycką kruchtę.

W latach 1536–1653 oraz 1707–1945 kościół służył ewangelikom. Od końca XVIII wieku Stolec był stolicą Wolnego Państwa Stanowego rodu Schlabrendorfów. Dziś świątynia pw. Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Zuzanny jest katolickim kościołem filialnym.

Na co zwrócić uwagę

• „Wniebowzięcie NMP” Michaela Willmanna z około 1705 roku w ołtarzu głównym. Pozostałe obrazy – „Wizja św. Bernarda”, „Maria Niepokalana”, „Święta Rodzina” i „Ukrzyżowanie” – pochodzą z jego warsztatu i są najpewniej dziełem Jana Krzysztofa Liszki z lat 1706–1710.
• Późnogotycki tryptyk Świętej Rodziny z początku XVI wieku.
• Polichromię z XV wieku zachowaną na ścianach.
• Kamienne epitafia z początku XVII wieku.
• Mechanizm zegara wieżowego firmy Eppner & Co ze Srebrnej Góry z 1874 roku, z tabliczką z numerem seryjnym 150; zamontowano go w sierpniu 1875 roku kosztem około 417 talarów.

Ciekawostki

24 kwietnia 1277 roku niedaleko Stolca doszło do bitwy: wojska wrocławskie starły się z księciem legnickim Bolesławem II, który w sporze o spadek uwięził swojego bratanka, księcia wrocławskiego Henryka IV. Rozejm wynegocjował dopiero król czeski Przemysł Ottokar II. Według kroniki parafii ewangelickiej nowy zegar kupiono w 1875 roku, bo poprzedni, z 1867 roku, był w złym stanie.

Tripto podpowiada

To czynny kościół filialny bez stałych godzin zwiedzania; wnętrze najłatwiej zobaczyć przy okazji nabożeństw, z zewnątrz obejrzysz go o każdej porze. Na kościół i otoczenie wystarczy 30–45 minut. Na wzgórzu za kościołem stoją ruiny pałacu z 1. połowy XVIII wieku, przebudowanego w stylu francuskiego neobaroku i zniszczonego po 1945 roku, oraz zaniedbany park z resztkami oranżerii i wieży belwederu. Na północ od pałacu stoi neogotycki kościół św. Jana Nepomucena – źródła datują go na 2. połowę XIX wieku lub lata 1909–1911. Przez Stolec biegną szlak czerwony (m.in. na Ślężę) i żółty, którym dojdziesz do rezerwatu Skałki Stoleckie na Górze Wapiennej (357 m n.p.m.), gdzie w dawnej kopalni wapienia zimuje kilkanaście gatunków nietoperzy.