Mury obronne w Ząbkowicach Śląskich

Jedyny ocalały fragment dawnej fosy Ząbkowic Śląskich to dziś sadzawka w parku miejskim, a w jej pobliżu stoi Baszta Gołębia — jedna z najlepiej zachowanych części miejskich fortyfikacji. W XVI wieku miasto otaczały dwa pierścienie murów, wewnętrzny wysoki na około 8 m, z basztami co 50–60 metrów, i dwie fosy. Do dziś przetrwały odcinki murów i baszty z ozdobnymi attykami, które łatwo połączyć ze spacerem do Krzywej Wieży.

Historia: od wału do podwójnego pierścienia

Pierwsze umocnienia powstały prawdopodobnie razem z miastem w drugiej połowie XIII wieku: niewielki prostokątny pierścień o wymiarach około 200 × 400 m z czterema bramami, otaczający rynek, częściowo jako wały drewniano-ziemne, częściowo z łamanego kamienia. Na początku XIV wieku miasto rozrosło się na północny wschód i w obręb murów włączono kościół i klasztor dominikanów. Po licznych oblężeniach XV wieku książę Karol I Podiebradowicz w latach 1504–1516 przystosował fortyfikacje do broni palnej: zbudowano półcylindryczne baszty i strzelnice, pogłębiono fosy, a na wieżach nadbudowano attyki. W latach 90. XVI wieku dodano niższy pierścień zewnętrzny, oddalony od wewnętrznego o 10 metrów; od zachodu, południa i północnego wschodu biegła fosa szeroka na 20 m, a między murami druga, węższa.

Bramy i ich koniec

Do miasta prowadziły bramy Wrocławska, Ziębicka, Kłodzka i Lochowa, zwana też Srebrnogórską lub Świdnicką (wzmiankowana w 1364 roku). Najstarsza i najdłużej zachowana była Brama Wrocławska — według przekazu podczas najazdu husytów w 1428 roku zginął na niej męczeńską śmiercią dominikanin, diakon Andrzej. Bramę Kłodzką w czasie wojny trzydziestoletniej obniżono na rozkaz szwedzkiego komendanta, by ułatwić ostrzał. Od połowy XVIII wieku mury traciły znaczenie: według strony miasta zewnętrzny pierścień wyburzono w 1750 roku, Bramę Ziębicką w 1816, Kłodzką w 1823, a resztki Wrocławskiej usunięto w 1880 roku. W 1806 roku wzdłuż dawnych umocnień przy zamku obsadzono lipami drogę, tworząc Promenadę Zamkową.

Co zobaczyć

• Baszta Gołębia w parku w północnej części miasta (rejon ul. Prusa) — z czasów Karola I, wkomponowana w mury, później przebudowana; w latach 70. XX wieku mieścił się w niej oddział PTTK.
• Baszty z ozdobną attyką w zachodniej części miasta.
• Najstarszy zachowany odcinek muru, biegnący od ul. Grunwaldzkiej do ul. Prusa.
• Sadzawka w parku miejskim — jedyny czytelny fragment dawnej fosy.

Tripto podpowiada

Mury ogląda się z zewnątrz, bezpłatnie i o każdej porze. Najlepiej zacząć od parku z Basztą Gołębią i sadzawką, potem przejść wzdłuż muru w stronę ul. Prusa, a na koniec odwiedzić Krzywą Wieżę (34 m, odchylenie 2,14 m, 139 schodów) i ruiny zamku, który w XVI wieku stał się elementem miejskich fortyfikacji. Taka pętla zajmuje około 1,5–2 godzin.