Zamek w Ząbkowicach Śląskich

W 1467 roku wrocławianie oblegali zamek w Ząbkowicach Śląskich, ale ich kamienne kule nie robiły wrażenia na murach grubych na prawie 3 metry. Twierdzę zdobyli dopiero dzięki „wielkiej puszce” — działu ważącemu 80 cetnarów, które ciągnęły 24 konie. Ruiny renesansowej rezydencji książąt z rodu Podiebradów stoją w centrum miasta znanego z Krzywej Wieży i historii, od której wzięła się nazwa Frankenstein.

Historia: od piastowskiej strażnicy do ruiny

Pierwszy zamek wzniósł tu około 1290 roku książę Bolko I Świdnicki jako twierdzę graniczną. Kamień na mury przywożono z okolicznych kamieniołomów, m.in. ze Stolca i Kobylej Głowy. Od 1351 roku zamek był siedzibą władz księstwa ziębicko-ząbkowickiego. W 1428 roku husyci spalili miasto, ale nie zaryzykowali ataku na warownię. W samym 1467 roku zamek był dwukrotnie oblegany i zdobywany, a w 1468 roku wrocławianie go zburzyli.

Odbudował go książę Karol I Podiebrad. Według gminy renesansowa rezydencja na planie zbliżonym do kwadratu powstawała z przerwami w latach 1516–1530, a za wzór miał posłużyć zamek królów węgierskich w Budzie. Projekt przypisuje się czeskiemu architektowi Benediktowi Rejtowi. Ukończono w pełni tylko skrzydło wschodnie. W czasie wojny trzydziestoletniej zamek wielokrotnie przechodził z rąk do rąk, w 1646 roku wysadzono część umocnień, a po pożarze z 1784 roku popadł w ruinę.

Co zobaczyć

• Wieżę bramną we wschodnim skrzydle, a nad wejściem herb Karola I Podiebrada z datą 1527 i polami z orłami ziębickim i oleśnickim, szachownicą oraz kłodzkim łukiem.
• Dziedziniec o wymiarach 37,6 × 36,7 metra, gdzie odbywały się prawdopodobnie turnieje i ćwiczenia.
• Wieżę w narożniku południowo-wschodnim z resztkami malowideł na sklepieniach okien, m.in. czarnym orłem śląskim; na wyższym piętrze mieściła się kancelaria księstwa, na niższym sąd.
• Wybrzuszenie południowego muru — ślad linii dawnej gotyckiej warowni — i ostatni zachowany wykusz latrynowy.
• Ślady renesansowych krużganków przy skrzydle wschodnim, zaliczanych do najwcześniejszych w Polsce obok wawelskich i brzeskich.

Ciekawostki

Zdobytą w 1467 roku „wielką puszkę”, wartą tysiąc dukatów, Czesi zabrali do Pragi. Książę Karol I zmarł w 1536 roku i spoczywa z żoną Anną Żagańską w kaplicy Kauffunga w kościele św. Anny. W okresie międzywojennym w wieży bramnej działało schronisko młodzieżowe, a na dziedzińcu ćwiczyła straż pożarna i uczniowie na lekcjach gimnastyki.

Tripto podpowiada

Ruina jest utrzymywana jako tzw. trwała ruina, a prace zabezpieczające prowadzono etapami. W ostatnim czasie gmina informowała o czasowym wyłączeniu zamku ze zwiedzania z powodu kolejnego etapu rewitalizacji, dlatego przed przyjazdem sprawdź aktualny komunikat Urzędu Miejskiego lub informacji turystycznej. Na obejrzenie ruin wystarczy 30–45 minut; połącz je z Krzywą Wieżą, murami miejskimi i punktami Szlaku Frankensteina w centrum.