Kościół św. Jana w Pińczowie

W kościele przy pińczowskim rynku pochowano Jana Łaskiego – najwybitniejszego polskiego reformatora, który organizował zbory w Anglii i Fryzji Wschodniej. To paradoks tej świątyni: zbudowana dla paulinów, przez kilkadziesiąt lat służyła kalwinom, a potem znów zakonnikom. Za manierystyczną fasadą kryje się wnętrze z barokowymi ołtarzami i rzadkimi stallami z życiem świętych pustelników.

Historia: od Oleśnickiego do reformacji i z powrotem

Kościół ufundował w 1430 roku biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki, w związku z nadaniem Pińczowowi praw miejskich w 1428 roku. W 1436 roku przekazał go paulinom i zaczęto budowę trójnawowej bazyliki, ukończonej przed 1449 rokiem. W 1550 roku właściciel miasta Mikołaj Oleśnicki, gorący zwolennik reformacji, usunął zakonników. Dzięki interwencji Zygmunta Augusta paulini wrócili, ale tylko na lata 1551–1555; Pińczów stał się jednym z ośrodków polskiego kalwinizmu. Właśnie tu w styczniu 1560 roku zmarł Jan Łaski i został pochowany w ówczesnym kościele kalwińskim.

Paulini odzyskali świątynię po 1586 roku, gdy dobra pińczowskie kupił biskup Piotr Myszkowski. Obecny kościół zaczęto wznosić w 1637 roku z wykorzystaniem dawnej wieży, kruchty i części murów; konsekrowano go przed 1656 rokiem. Po kasacie klasztoru w 1819 roku kościół przejęły norbertanki z Buska (do 1864 roku), a dziś jest farą parafii św. Jana Apostoła i Ewangelisty.

Co zobaczyć

• Gotycka kruchta zachodnia – najstarsza część budowli, ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym i zwornikiem z herbem Dębno Oleśnickich z drugiej ćwierci XV wieku.
• Fasada z ok. 1642 roku – wczesnobarokowy, dwustrefowy szczyt z niszami, obeliskami i wapiennymi rzeźbami pińczowskiego warsztatu.
• Ołtarz główny z 1746 roku dłuta Pawła Walentego Wiązkowicza i dziesięć ołtarzy bocznych z lat 40. XVIII wieku.
• Stalle z ok. 1665 roku z obrazami z życia świętych pustelników – ślad zakonu, który wywodzi się od św. Pawła Pustelnika.
• Prospekt organowy z lat 1757–1759 z instrumentem Wojciecha Szyplewskiego oraz marmurowa chrzcielnica z XVII wieku.
• Nagrobek Anny Jakuczykowej z 1618 roku w kruchcie, kopułowa kaplica od południa i wysoka dzwonnica ustawiona skośnie na osi fasady.

Ciekawostki

Herb nad wejściem do kruchty należy do Zygmunta Gonzagi Myszkowskiego – rodu, który przywrócił kościół paulinom. W zakrystii zachowało się wyposażenie wykonane przez brata Antoniego Rottera. Narodowy Instytut Dziedzictwa uznaje świątynię za jeden z najlepszych małopolskich przykładów tzw. nurtu muratorskiego z epoki Wazów.

Tripto podpowiada

Kościół jest czynną świątynią. Według strony parafii (stan na październik 2026) msze odprawiane są w niedziele o 7:00, 8:30, 10:00, 11:30 i 17:00, a w dni powszednie o 6:30 i 17:00 – przed nimi i po nich najłatwiej wejść do środka. NID podaje, że zwiedzanie w innych porach wymaga wcześniejszego telefonicznego uzgodnienia z proboszczem (kancelaria: 41 357 78 10). Na kościół wystarczy 20–30 minut. Pińczów leży nad Nidą, około 40 km na południe od Kielc; w promieniu kilkuset metrów są Muzeum Regionalne w dawnym klasztorze, renesansowa synagoga z lat 1594–1609 i manierystyczna kaplica św. Anny na wzgórzu nad miastem.