Klasztor w Jędrzejowie

Klasztor w Jędrzejowie, czyli Archiopactwo Cystersów, to najstarsze opactwo cysterskie na ziemiach polskich, ufundowane w 1140 roku, i główne sanktuarium bł. Wincentego Kadłubka – kronikarza i biskupa krakowskiego, który spędził tu ostatnie lata życia. Za barokową fasadą kryją się romańskie mury, gotyckie krużganki i słynne XVIII-wieczne organy. To działający klasztor, który można zwiedzać z zakonnikiem, a przy okazji poznać miejsce, od którego zaczęła się historia samego Jędrzejowa.

Historia: od Morimondu do Jędrzejowa

Cystersów sprowadził z burgundzkiego opactwa Morimond Janik z rodu Gryfitów, późniejszy arcybiskup gnieźnieński, wraz z bratem Klemensem. Klasztor założony w 1140 roku jako filia Morimondu otrzymał nazwę Morimondus Minor, a w 1149 roku podniesiono go do rangi opactwa. Wokół klasztoru wyrosła osada, z której powstało miasto Jędrzejów – prawa miejskie nadał mu w 1271 roku Bolesław Wstydliwy. W 1210 roku nowy kościół konsekrował biskup krakowski Wincenty Kadłubek.

W XV wieku opat Mikołaj Odrowąż przebudował klasztor, a w opactwie pracowali m.in. Wit Stwosz i krakowscy złotnicy. Potem przyszły trudne czasy: pożar w 1800 roku zniszczył bibliotekę, w 1819 roku car Aleksander I skasował zakon, a w budynkach umieszczono szpital, później rosyjskie seminarium nauczycielskie. Cystersi wrócili dopiero w 1945 roku, a w 1989 roku Jędrzejów ponownie stał się opactwem. We wrześniu 2026 roku ogłoszono podniesienie kościoła do rangi bazyliki mniejszej.

Wincenty Kadłubek – „ojciec kultury polskiej”

Mistrz Wincenty, autor „Kroniki polskiej”, był biskupem krakowskim i uczestnikiem IV soboru laterańskiego. Pięć lat przed śmiercią zrezygnował z urzędu i osiadł w jędrzejowskim klasztorze, gdzie zmarł 8 marca 1223 roku. Beatyfikowano go w 1764 roku. W kaplicy bł. Wincentego w bazylice znajduje się trumienka z jego relikwiami – to cel pielgrzymek.

Co zobaczyć w opactwie

• bazylikę – późnoromańską w zrębie, z gotyckimi i barokowymi przekształceniami; w zachodnim murze zachował się fragment kościoła sprzed 1140 roku,
• kaplicę bł. Wincentego Kadłubka z XVIII-wieczną polichromią,
• organy Józefa Sitarskiego z lat 1745–1752 – w chwili budowy największe w Polsce, dziś z czterema manuałami i 40 głosami; piszczałki pedału stoją na romańskiej emporze z początku XII wieku,
• wirydarz i krużganki klasztoru oraz barokową dzwonnicę przy bramie.

Zwiedzanie klasztoru w Jędrzejowie (stan na październik 2026)

To działające opactwo i parafia, dlatego bazylikę i fragmenty klasztoru zwiedza się pod opieką zakonnika. Termin trzeba wcześniej ustalić telefonicznie z br. Alberykiem Szymańskim OCist pod numerem 729 767 011. Wstęp jest wolny – za oprowadzanie składa się dobrowolną ofiarę. Prezentację organów można uzgodnić z organistą. Szanuj porządek mszy i ciszę klasztoru; w niedziele i święta zwiedzanie bywa ograniczone. Na wizytę z przewodnikiem zarezerwuj około godziny.

Dojazd i w okolicy

Opactwo stoi przy ul. Klasztornej 20, na północno-zachodnim skraju Jędrzejowa, przy drodze ekspresowej S7 między Krakowem a Kielcami. Po wizycie warto zajrzeć do centrum miasta: Muzeum im. Przypkowskich słynie z kolekcji zegarów słonecznych. Jędrzejów leży też na Szlaku Cysterskim, który łączy m.in. Wąchock, Sulejów i Koprzywnicę.