Zamek w Chęcinach

Dwie okrągłe wieże na wapiennym grzbiecie nad Chęcinami widać z drogi S7 na długo przed zjazdem. Zamek w Chęcinach to królewska warownia z przełomu XIII i XIV wieku, która przez ponad 250 lat nie dała się zdobyć, przechowywała skarbiec archidiecezji gnieźnieńskiej i więziła jeńców spod Grunwaldu. Dziś to zabezpieczona trwała ruina z wieżą widokową, z której ogląda się pasma Gór Świętokrzyskich.

Historia: forteca Łokietka i Kazimierza

Początki zamku nie są dobrze udokumentowane, ale wiadomo, że stał już w 1306 roku, gdy Władysław Łokietek nadał go biskupowi krakowskiemu Janowi Muskacie — by rok później, pod pretekstem spisku, odebrać. Wykopaliska z 2013 roku odsłoniły fundamenty nieznanej wcześniej wieży; według archeologa Waldemara Glińskiego to najstarsza część zamku, wzniesiona z inicjatywy Wacława II Czeskiego. Łokietek uczynił z Chęcin ośrodek swojej władzy: odbywały się tu zjazdy możnych w latach 1310, 1318, 1331 i 1333, a w 1331 roku stąd ruszyło rycerstwo na bitwę pod Płowcami. W 1318 roku w niedostępnej warowni ukryto przed Krzyżakami skarbiec archidiecezji gnieźnieńskiej.

Kazimierz Wielki rozbudował zamek i podwyższył wieże. Mieszkała tu jego druga żona Adelajda Heska, a później m.in. Elżbieta Łokietkówna, Zofia Holszańska z synem Władysławem Warneńczykiem i Bona Sforza. Zamek służył też jako więzienie stanu: trafił tu m.in. Michał Küchmeister, schwytany po Grunwaldzie, a później wielki mistrz zakonu krzyżackiego.

Upadek i ratunek

W XVI wieku warownia zaczęła podupadać — w 1588 roku sejm nakazał przenieść księgi ziemskie do kościoła u podnóża. W 1607 roku, podczas rokoszu Zebrzydowskiego, zamek spalono, a w latach 1655–1657 zniszczyli go Szwedzi i oddziały Rakoczego. Po kolejnej okupacji szwedzkiej w 1707 roku odeszli ostatni mieszkańcy, a mury stały się darmowym źródłem kamienia dla okolicznych wsi. Pierwsze prace konserwatorskie przeprowadzono w 1877 roku, o ochronę ruin apelował Henryk Sienkiewicz, a w latach 2013–2015 zamek zrewitalizowano za ponad 8,1 mln zł.

Co zobaczyć

• Zamek górny między dwiema okrągłymi wieżami, z murem o grubości 2 m, i zamek dolny (przygródek) z czworoboczną basztą z XV wieku.
• Mury wysokie na 9 m ze strzelnicami — zbudowane głównie z miejscowego szarego wapienia, z wstawkami z piaskowca i cegły.
• Wieżę widokową z panoramą doliny chęcińskiej i pasm Gór Świętokrzyskich.
• Otwór studni wykutej w skale na głębokość około 100 m — lustracja z 1569 roku wspomina, że kuto ją „w górze twardego marmuru, kosztem niemałym”.

Ciekawostki

Pod koniec lat 60. XX wieku na wschód od ruin zbudowano makietę twierdzy w Kamieńcu Podolskim do batalistycznych scen „Pana Wołodyjowskiego”. Wcześniej Kazimierz Kutz kręcił tu „Milczenie” ze Zbigniewem Cybulskim. Andrzej Pilipiuk umieścił w zamku akcję powieści „Pan Samochodzik i… Zamek w Chęcinach”.

Tripto podpowiada

Na zwiedzanie z wejściem na wieżę wystarczy około godziny. Podejście z rynku jest krótkie, ale strome, więc przydadzą się wygodne buty; zimą i po deszczu ścieżka bywa śliska. Aktualne godziny otwarcia i ceny biletów sprawdź przed przyjazdem na stronie zamku. Przy zamku przechodzi żółty szlak im. Juliusza Brauna z Wiernej Rzeki, a w okolicy warto zajrzeć do Jaskini Raj i skansenu w Tokarni.