Zamek w Podzamczu Piekoszowskim

Wojewoda lubelski Jan Aleksander Tarło wydał na tę rezydencję tyle, że według przekazów musiał sprzedać 30 wsi. Jego żona, księżniczka Anna Czartoryska, miała zażądać, by do nowego domu zawieźć ją saniami – choć był środek lata, drogę wysypano solą i zaprzężono konie do sań. Z barokowego „pałacu na wzór Kielc” została dziś bezdachowa ruina z czterema sześciobocznymi basztami, stojąca wśród pól Podzamcza Piekoszowskiego niedaleko Kielc.

Historia: od magnatów do ruiny

Na początku XVII wieku dobra piekoszowskie przeszły w ręce Tarłów herbu Topór, jednego z najbogatszych rodów magnackich. Pałac zaprojektował i wzniósł Tomasz Poncino, włoski architekt, który zbudował także Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach – stąd wyraźne podobieństwo obu budowli. Źródła podają różnie daty budowy: 1649–1655 lub 1645–1650.

Tarłowie trzymali majątek do 1842 roku, gdy kupił go Kazimierz Sosnowski; już wtedy przez dach przeciekała woda. Około 1860 roku spłonęły dach i pierwsze piętro, a po 1880 roku, gdy mieszkańcy się wyprowadzili, okoliczna ludność zaczęła rozbierać mury. Po 1917 roku kolejny właściciel próbował odbudowy, ale zmarł po założeniu prowizorycznego dachu. Od 1921 roku pałac należał do Dobrzańskich – krewnych słynnego majora „Hubala”, dowódcy partyzanckiego z czasów II wojny światowej. Po wojnie przejęło go państwo.

Co zobaczyć

Budowla z kamienia i cegły stoi na niewielkim wzniesieniu otoczonym niegdyś stawami i mokradłami. Główne elementy, które łatwo rozpoznasz:

• cztery sześcioboczne baszty narożne – w północnych mieściła się administracja, w południowych klatki schodowe na piętro,
• wejście na osi budynku i układ dawnych pomieszczeń, czytelny mimo braku dachu,
• zachowane kamienne obramienia okien – detale wykonano z piaskowca i „marmurów” chęcińskich,
• ceglane sklepienia i łuki w przyziemiu.

Legenda o skarbie

Według lokalnej legendy w Podzamczu ukryto złoto konfederatów przeciwnych Augustowi III. Adam Tarło miał je przewieźć do Warszawy, ale zginął w pojedynku z Kazimierzem Poniatowskim – a złota nigdy nie odnaleziono. To opowieść, nie udokumentowany fakt, ale dobrze tłumaczy, dlaczego ruina od pokoleń rozpala wyobraźnię.

Stan obecny i plany

W 2022 roku spadkobiercy dawnych właścicieli zostali wywłaszczeni za odszkodowaniem, a pałac przeszedł na własność Skarbu Państwa; potem opiekę nad nim przejęła gmina Piekoszów. Gmina ubiegała się o rządowe dofinansowanie na zabezpieczenie murów, zadaszenie i odnowienie elewacji. Do czasu prac ruina pozostaje niezabezpieczona.

Tripto podpowiada

Ruina jest ogólnodostępna i bezpłatna, ale mury mogą się kruszyć – nie wspinaj się na nie i nie wchodź pod nadwieszone fragmenty. Na obejście z zewnątrz i zajrzenie do środka wystarczy 30–45 minut. Obok przebiega trasa rowerowa Green Velo, a pałac leży w gminie Piekoszów – nie w Chęcinach, choć oba miejsca łatwo połączyć w jednej wycieczce z Kielc.