Dąb Bartek

W 1934 roku jury pod przewodnictwem botanika Władysława Szafera uznało Dąb Bartek za „najokazalsze drzewo w Polsce” — i ta sława trwa do dziś, choć w kraju rosną drzewa starsze. Wiekowy dąb szypułkowy z Bartkowa koło Zagnańska ma dziś osiem głównych konarów podpartych stalowymi podporami, pień o obwodzie prawie 10 metrów i za sobą pożar, uderzenie pioruna i kilkadziesiąt lat z cementową plombą w pniu.

Ile lat ma Bartek

W okresie międzywojennym wiek dębu szacowano nawet na 1200 lat, a według jednej z legend pod jego koroną sądy miał odprawiać Kazimierz Wielki. Badania opublikowane w 1992 roku przez Cezarego Pacyniaka wykazały 654 lata, co oznacza, że dziś drzewo ma prawdopodobnie niespełna 700 lat. Dokładnego wieku nie da się ustalić, bo wnętrze pnia jest spróchniałe — zdrowa tkanka ma miejscami zaledwie 5 cm grubości.

Według pomiarów z 2013 roku Bartek ma 28,5 m wysokości. Obwód pnia na wysokości 1,3 m to 9,85 m, a przy samej ziemi aż 13,4 m. Korona rozpościera się na mniej więcej 20 na 40 metrów.

Historia ratowania

W 1829 roku dąb miał czternaście głównych konarów, dziś zostało osiem. W 1906 roku ucierpiał od pożaru pobliskich zabudowań, a w 1920 roku jego dziuplę wypełniono cementem — plombę usunięto dopiero w 1978 roku i zastąpiono wypełnieniem z żywicy zamaskowanym korą. 3 czerwca 1991 roku w drzewo uderzył piorun, więc później założono piorunochron. W 1997 roku drewniane podpory konarów zastąpiono teleskopowymi. Pomnikiem przyrody Bartek jest od 1954 roku. W czerwcu 2025 roku podczas burzy złamał się jeden z konarów po południowo-wschodniej stronie.

Legendy i ciekawostki

• Według legendy Jan III Sobieski, wracając spod Wiednia, zostawił w dziupli flaszkę wina i zdobyczną turecką szablę. Inna opowieść mówi o skarbach ukrytych tu przez króla i Marysieńkę — obie historie to tradycja, nie udokumentowane fakty.
• Po wschodniej stronie dębu leży kamień z 1933 roku, odsłonięty na 25-lecie Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego. Przez ponad 30 lat leżał przewrócony napisem do ziemi i podniesiono go dopiero w 1984 roku.
• Już przed wojną Bartek przyciągał tłumy — tylko w 1937 roku obejrzało go około 2000 turystów, także z zagranicy.

Tripto podpowiada

Dąb rośnie przy drodze wojewódzkiej nr 750 z Zagnańska do Samsonowa, kilkanaście kilometrów na północ od Kielc. Oglądasz go z zewnątrz i bez biletu; najlepiej obejść drzewo dookoła, bo każda strona pokazuje inny układ konarów i podpór. We wrześniu 2026 roku przy dębie otwarto nowy kompleks turystyczny z parkingiem, punktem informacji, restauracją, toaletami, zadaszonym tarasem z widokiem na Bartka i tężnią; obiekty działają od środy do niedzieli w godz. 9:00–17:00. Na sam dąb wystarczy 20–30 minut — z dziećmi doliczyć czas na ścieżkę edukacyjną i plac zabaw. Obok przebiega zielony szlak z Bliżyna do Zagnańska, więc wizytę łatwo połączyć ze spacerem po lasach Puszczy Świętokrzyskiej.