Kościół Wniebowzięcia NMP w Chrobrzu

W 1940 roku parafianie z Chrobrza przekupili niemieckie władze okupacyjne i ukryli dzwon z 1590 roku, który miał podzielić los dwóch starszych dzwonów zarekwirowanych przez Austriaków w 1916 roku. Ten upór dobrze pasuje do kamiennego kościoła na wzgórzu nad Nidą: renesansowej fundacji z około 1550 roku, w której stoi nagrobek „śpiącego” rycerza, łączony z warsztatem Jana Michałowicza z Urzędowa.

Historia: od legendy o Chrobrym do Tarnowskich

Jan Długosz pisał, że pierwszą świątynię wystawił tu w 1020 roku Bolesław Chrobry – od niego tradycja wywodzi też nazwę wsi. Badacze uważają, że kościół powstał raczej w XII wieku, a parafię odnotowano w źródłach w latach 1325–1327. Chroberz pojawia się w dokumentach już w 1153 roku, a na wzgórzu Zamczysko nad Nidą zachowały się ślady średniowiecznego zamku.

Obecny kościół zbudował około 1550 roku wojewoda sandomierski Stanisław Tarnowski, zapewne przy udziale proboszcza Zbigniewa Ziółkowskiego. Po pożarze przed 1570 rokiem świątynię odnowiła wdowa po fundatorze, Barbara z Drzewickich, a w 1576 roku kościół konsekrowano. W 1606 roku nawę pokryto polichromią, przed 1664 rokiem dobudowano kaplicę św. Jana Kantego, a w 1899 roku – kaplicę Matki Bożej Różańcowej, do której sprowadzono część wyposażenia z pokamedulskiego kościoła w Szańcu.

Co zobaczyć

Kościół jest wymurowany z kamienia, częściowo otynkowanego tak, by wyeksponować wątek murów. Na zewnątrz poszukaj tablic z datami 1550 (na skarpie zakrystii) i 1899 (w szczycie kaplicy) oraz renesansowych portali. We wnętrzu:

• sklepienia z żebrami – sieciowymi w nawie i krzyżowymi w prezbiterium – z herbami na zwornikach,
• polichromię z 1606 roku w nawie, datowaną inskrypcją na łuku tęczowym,
• nagrobek Stanisława Tarnowskiego z 1569 roku, wzorowany na rycinie Sebastiana Serlia: rycerz leży w pozie „śpiącego”, a nad nim widać scenę Zmartwychwstania,
• nagrobek proboszcza Zbigniewa Ziółkowskiego (zm. 1553) w prezbiterium,
• manierystyczny lawaterz w zakrystii i ołtarz boczny NMP z lat 1729–1730.

Źródła podają różnie, kto wykonał nagrobki: część opracowań przypisuje oba Michałowiczowi, ale według dokumentacji konserwatorskiej nagrobek Tarnowskiego wykonał on ze swoim warsztatem, a nagrobek Ziółkowskiego wiąże się z jego kręgiem.

Dzwonnica i otoczenie

Obok kościoła stoi drewniana dzwonnica kryta gontem, istniejąca już w latach 1568–1569, gdy odlano dla niej dwa dzwony. Kościół, dzwonnica i przykościelny cmentarz są wpisane do rejestru zabytków. W tej samej wsi stoi pałac Wielopolskich z lat 1857–1860 projektu Henryka Marconiego, dziś siedziba Ośrodka Dziedzictwa Kulturowego Ponidzia – kręcono tu sceny do filmu „Przedwiośnie”.

Tripto podpowiada

Wnętrze można zwiedzać po wcześniejszym uzgodnieniu z proboszczem – zadzwoń lub napisz do parafii przed przyjazdem, bo nagrobki są najważniejszym powodem wizyty. Na kościół i dzwonnicę zarezerwuj 30–45 minut, a na spacer do pałacu i nad Nidę kolejną godzinę. Chroberz leży w gminie Złota w powiecie pińczowskim, w sercu Ponidzia – dobrze łączy się z Pińczowem i Wiślicą.