Klasztor w Rudach

W herbie opactwa w Rudach widniały litery MORS, po łacinie „śmierć”, ale chodziło o coś innego: o Morimond, francuskie opactwo, od którego wywodzili się tutejsi cystersi. Przez ponad 550 lat mnisi zakładali w dolinie Rudy wsie, stawy, browary i huty, a po kasacie klasztor stał się rezydencją książąt raciborskich ze 120 salami. Dziś pocysterski zespół klasztorno-pałacowy łączy bazylikę z cudownym obrazem, odbudowany pałac opacki i 95-hektarowy park krajobrazowy.

Historia: od cystersów do książąt raciborskich

Około połowy XIII wieku książę opolski Władysław sprowadził do Rud cystersów z Jędrzejowa i nadał im siedem okolicznych wsi; budowę klasztoru rozpoczęto ok. 1252 roku, a pierwszy dokument pochodzi z 1258 roku. Mnisi prowadzili hodowlę ryb, bartnictwo, wypalali węgiel drzewny i smołę, a system tam i kanałów napędzał huty żelaza, miedzi i szkła. W 1747 roku w pobliskich Stodołach uruchomili pierwszy na Górnym Śląsku wielki piec. Przy opactwie działała szkoła, później gimnazjum, a w latach 1765–1776 uczelnia kształcąca nauczycieli.

26 listopada 1810 roku pruski komisarz odczytał edykt kasacyjny, a 32 mnichów musiało opuścić klasztor. Biblioteka licząca ponad 10 tysięcy woluminów została rozproszona. W 1820 roku dobra otrzymał landgraf Hesji-Rotenburga, a po nim Wiktor von Hohenlohe-Schillingsfürst, pierwszy książę raciborski, który przebudował klasztor na pałac i założył park. W styczniu 1945 roku kościół i pałac spaliły wojska sowieckie. Kościół odbudowano do 1950 roku, a pałac podnosi się z ruin dopiero od 1998 roku, gdy kompleks przejęła diecezja gliwicka.

Co zobaczyć

• Bazylikę Wniebowzięcia NMP: gotycką, trójnawową świątynię na planie krzyża łacińskiego, przebudowaną w baroku, od 2009 roku bazylikę mniejszą.
• Kaplicę z obrazem Matki Bożej Pokornej z XV wieku, koronowanym w 2000 roku.
• Obrazy Michaela Willmanna i Ignaza Raaba we wnętrzu.
• Kruchtę z kryptą książąt raciborskich i XIX-wiecznym żeliwnym sarkofagiem księcia Wiktora i jego żony.
• Wirydarz z krużgankami i barokowy pałac opacki z dziedzińcem.
• Park w stylu angielskim z trzema ścieżkami dendrologicznymi.

Ciekawostki

Obraz Matki Bożej Pokornej jest prawdopodobnie kopią ikony, którą w 1228 roku przekazała cystersom bułgarska księżniczka Wiola, żona księcia Kazimierza opolskiego. Kościół uznaje się za jedno z najstarszych sanktuariów maryjnych na Śląsku. W świątyni są też relikwie św. Walentego, a przy alei dojazdowej stoi kamienna figura św. Jana Nepomucena z 1724 roku. Z Rud wyszła fundacja drugiego cysterskiego klasztoru na Górnym Śląsku, w Jemielnicy.

Tripto podpowiada

Zespół leży przy ul. Cysterskiej 4 w Rudach, w sercu Parku Krajobrazowego „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich”, przez który biegną szlaki piesze i rowerowe. Bazylika jest czynnym sanktuarium, a w dawnych zabudowaniach działa Ośrodek Formacyjno-Edukacyjny Diecezji Gliwickiej z domem gościnnym i wystawami; zasady zwiedzania wnętrz sprawdź na stronie opactwa przed przyjazdem. Na kościół, dziedzińce i spacer po parku zaplanuj 2–3 godziny. Wycieczkę łatwo połączyć z zabytkową kolejką wąskotorową w Rudach, której stacja działa od 1899 roku.