Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich

Stawy, groble, lasy i układ dróg wokół Rud to w dużej mierze dzieło mnichów, którzy przybyli tu w 1258 roku. Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich chroni nie tylko przyrodę, ale też krajobraz zaprojektowany przez cystersów – rzadkie połączenie, które czyni go jednym z najciekawszych parków na Śląsku. Ma 493,87 km² i należy do największych parków krajobrazowych w Polsce.

Krajobraz ułożony przez cystersów

Konwent złożony zwyczajowo z dwunastu mnichów i opata przybył do Rud z Jędrzejowa. Dokument fundacyjny wydał książę Władysław Opolski, stąd pierwotna nazwa miejscowości – Władysławowo. Klasztor szybko stał się ośrodkiem intelektualnym i gospodarczym Śląska. Cystersi zakładali stawy rybne, młyny i kuźnice, a sposób kształtowania przestrzeni podporządkowywali regułom swojej uporządkowanej duchowości; część tego układu przetrwała do dziś. W parku zachowały się pozostałości pocysterskiej kuźnicy miedzi z XVIII wieku w Rudzie Kozielskiej, dawnej kopalni rud żelaza w Trachach i hut żelaza z XVI–XIX wieku.

Park w liczbach

Park powołano 23 listopada 1993 roku, a od 2000 roku należy do Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego. Obejmuje część Raciborza, północ Rybnika i kilkanaście gmin, m.in. Kuźnię Raciborską, Nędzę i Sośnicowice. Lasy zajmują około 57% powierzchni, przeważają w nich bory sosnowe. Naliczono tu ponad 270 zbiorników wodnych: stawy hodowlane, zbiorniki zaporowe Gzel, Pniowiec i Grabownia oraz misę jedynego w parku naturalnego jeziora śródleśnego w lesie Biadacz. Główne rzeki to Ruda, Sumina i Bierawka.

Co zobaczyć

• Pocysterski zespół klasztorno-pałacowy w Rudach z bazyliką i jednym z największych w Polsce parków w stylu angielskim.
• Dąb „Cysters” w parku przy klasztorze – ma około 500 lat i 7,5 m obwodu.
• Rezerwat Łężczok z 1957 roku (477 ha), dawne stawy cysterskie, w których stwierdzono ponad 190 gatunków ptaków, m.in. bąka, gęgawę i hełmiatkę; rośnie tu też dąb „Sobieski”.
• Kolejkę wąskotorową z linii Bytom Karb – Markowice Raciborskie, wpisaną na Szlak Zabytków Techniki.
• Drewniane kościoły w Wilczy, Bełku i Rybniku-Wielopolu na Szlaku Architektury Drewnianej.

Ciekawostki

Rezerwat Łężczok jest obszarem wodno-błotnym, którego ochronę przewidziano w ramach konwencji ramsarskiej. W potokach Raczok i z Przegędzy żyje jedyna w parku stabilna populacja raka szlachetnego. Na terenie parku i w otulinie rośnie ponad 70 drzew uznanych za pomniki przyrody.

Tripto podpowiada

Park nie ma jednej bramy ani biletu – zacznij od Rud, gdzie działa ośrodek edukacyjny parku, a potem wybierz ścieżkę przyrodniczą albo trasę rowerową. Zwiedzanie pocysterskiego zespołu dla osób indywidualnych było ostatnio podawane jako codzienne w godz. 12:00–17:00, z wyjątkami podczas jarmarków i świąt – przed przyjazdem sprawdź to na stronie opactwa. Na Rudy z klasztorem i parkiem zarezerwuj 2–3 godziny, a z Łężczokiem i rowerem cały dzień. Najwięcej ptaków zobaczysz wiosną i jesienią; latem zabierz środek na komary.