Dąb Cysters w Rudach

Za bazyliką dawnego opactwa cystersów w Rudach rośnie dąb szypułkowy, który był już olbrzymem, gdy w 1752 roku niemiecki rytownik Johann Elias Ridinger umieścił jego zarys na rycinie z widokiem klasztoru. „Cysters” – tak nazwali go leśnicy z Nadleśnictwa Rudy Raciborskie – ma według dendrologów około 500 lat i należy do najokazalszych drzew Górnego Śląska.

Najstarszy mieszkaniec Rud

Stare Opactwo podaje wiek 520 lat, wysokość 31 m i obwód pnia 740 cm mierzony na wysokości 130 cm; Lasy Państwowe w 2023 roku podawały 26 m wysokości i 735 cm obwodu – różnice wynikają z pomiarów w różnym czasie. W 1858 roku historyk August Potthast w książce wydanej na 600-lecie opactwa pisał o olbrzymim dębie za kościołem, który wznosi się „jak pomnik historii Rud”. Dąb jest jednym z ponad 50 pomników przyrody w dawnym parku cysterskim i pozostaje pod opieką Lasów Państwowych.

Ogień w pniu

Dolna część pnia jest częściowo pusta – to naturalna cecha starego dębu. Pod koniec października 2022 roku wandale rozpalili w tym wnętrzu ognisko; strażacy ugasili pożar, ale spłonęły fragmenty wnętrza pnia, a sprawców nie znaleziono. Leśnicy zlecili badanie tomografem, które mogli porównać z wcześniejszym, wykonanym kilkanaście lat wcześniej. Właśnie dlatego dziś obowiązuje prosta zasada: nie wchodź do pnia, nie dotykaj go i nie rozpalaj ognia w pobliżu.

Potomkowie „Cystersa”

Z żołędzi dębu leśnicy wyhodowali setki młodych drzew; powstały z nich pamiątkowe aleje, m.in. dębowa aleja upamiętniająca Światowe Dni Młodzieży. Od marca 2023 roku Stare Opactwo sprzedaje sadzonki „Cystersa” – na dziedzińcu opactwa, od wtorku do piątku w godzinach 8:30–15:00, po wcześniejszej rezerwacji telefonicznej, w cenie 50 zł (według strony opactwa; dostępność jest sezonowa).

Tripto podpowiada

Dąb oglądasz z zewnątrz, spacerując po parku przy pocysterskim zespole klasztorno-pałacowym; samo spojrzenie na drzewo zajmie kilka minut, ale park założony w latach 1822–1846 na 95 ha zasługuje na co najmniej godzinę. Na terenie parku działają trzy warianty dendrologicznych ścieżek dydaktycznych. Połącz wizytę z bazyliką, muzealną częścią opactwa, rezerwatem Łężczok ze stawami założonymi przez cystersów w XIV wieku i przejażdżką zabytkową kolejką wąskotorową, której stacja jest kilka minut pieszo stąd. Pamiętaj, że w okresie świąt oraz jarmarków część muzealna opactwa bywa niedostępna.