Kalwaria Pakoska

Wiosną 1628 roku proboszcz Pakości odprawił pierwsze nabożeństwo na ścieżkach, które wytyczył na wzór Jerozolimy, korzystając z XVI-wiecznego opisu Świętego Miasta autorstwa Adrichomiusza. Tak narodziła się Kalwaria Pakoska, zwana Kujawską Jerozolimą – zespół kaplic pasyjnych rozrzuconych wzdłuż kalwaryjskich ścieżek. W kościele klasztornym przechowywana jest największa w Polsce relikwia Krzyża Świętego.

Historia: od drewnianych krzyży do sanktuarium

Pomysłodawcą kalwarii był ks. Albert (Wojciech) Kęsicki, który drewnianymi krzyżami oznaczył miejsca stacji. Właściciele miasta, Działyńscy, podarowali tereny pod ścieżki, a arcybiskup gnieźnieński zatwierdził fundację pismem z 5 marca 1631 roku. Pod koniec tego roku do Pakości przybyli franciszkanie reformaci; ich klasztor był dwunastą fundacją zakonu w Polsce. Przed 1647 rokiem stały już pierwsze kaplice, drewniane i murowane. Dwie z nich konsekrowano jako kościoły: kaplicę Ukrzyżowania w 1691 roku i kaplicę Kajfasza (Więzienie) w 1797 roku.

Kalwaria przeżyła najazd szwedzki w 1654 roku, gdy sprofanowano kaplice i pocięto obrazy. W 1769 roku wśród kaplic rozegrała się bitwa konfederatów barskich z wojskami rosyjskimi – 97 poległych konfederatów pochowano w pobliżu kaplicy Wniebowstąpienia. Pruski rząd skasował klasztor dekretem z 25 grudnia 1832 roku, a franciszkanie wrócili dopiero w 1931 roku, po ponad 90 latach nieobecności.

Relikwia Krzyża Świętego

Relikwię sprowadzono z konwentu reformatów w Nowym Mieście Lubawskim; ofiarował ją Kazimierz Działyński, a złoty relikwiarz w kształcie krzyża ufundowali Zygmunt Działyński i jego żona Katarzyna. 13 września 1671 roku wniesiono ją do kościoła parafialnego, a nazajutrz umieszczono na wielkim ołtarzu kościoła klasztornego. Przypuszcza się, że to cząstka relikwii kijowskiej, którą książę Włodzimierz otrzymał przy chrzcie Rusi w 988 roku. Legenda o drzazdze odgryzionej przez Działyńskiego podczas audiencji u papieża nie ma pokrycia w źródłach.

Co zobaczyć

• Kaplice i stacje wzdłuż ścieżek, m.in. Wniebowstąpienie, Ogród Oliwny, Kajfasz (Więzienie) i Ukrzyżowanie – dwie ostatnie konsekrowano jako kościoły.
• Kościół św. Bonawentury, w którego krypcie spoczywa ks. Kęsicki, zmarły 3 maja 1647 roku.
• Kaplicę Ogrójec (Ogród Oliwny), w której w czasie zarazy 1656 roku schronili się i zmarli dwaj zakonnicy.
• Relikwię Krzyża Świętego w kościele klasztornym.

Tripto podpowiada

Na obejście głównych kaplic zaplanuj 1,5–2,5 godziny i wygodne buty – kroniki klasztorne wspominają o podmokłym terenie, a ścieżki po deszczu bywają błotniste. Warto przyjechać we wrześniu, w okolicach święta Podwyższenia Krzyża (14 września) – to właśnie w tym czasie w 1671 roku wniesiono relikwię. To czynne sanktuarium, więc zwiedzaj z szacunkiem dla nabożeństw. Parafia przy ul. Barcińskiej 60 w Pakości odpowiada na pytania telefonicznie (722 001 091).