Jezioro Biskupińskie

Bez tego jeziora nie byłoby Biskupina. Woda najpierw pozwoliła zbudować tu gród obronny na podmokłej wyspie, potem przez stulecia przykrywała jego drewniane pozostałości, a w 1933 roku – gdy jej poziom opadł – odsłoniła pale, które zaprowadziły archeologów do stanowiska porównywanego dziś nawet z Pompejami. Dziś Jezioro Biskupińskie to spokojny, otoczony trzcinami akwen na Pałukach, który najlepiej zobaczyć z pokładu muzealnego statku.

Jezioro w liczbach

Jezioro leży na Pojezierzu Żnińsko-Mogileńskim, w gminie Żnin; jego południowe, wschodnie i zachodnie brzegi wyznaczają granicę z gminą Gąsawa. Bezpośrednio łączy się z jeziorem Skrzynka. Średnia głębokość wynosi 5,5 m, a maksymalna 13,7 m. Powierzchnię różne źródła podają bardzo różnie: od 107 ha przez 116,6 ha do 166,6 ha.

Historia: wyspa, która stała się półwyspem

Gród wzniesiono na wyspie o powierzchni około 2 ha, wyniesionej zaledwie 0,8–1,2 m ponad wodę. Badania drewna wykazały, że połowę użytych dębów ścięto w 748 roku p.n.e. Za wałem o długości 640 m stało około 106 domów przy jedenastu ulicach wyłożonych drewnem; mieszkać mogło tu 800–1000 osób. Od strony jeziora osadę chronił falochron z ukośnie wbitych pali. Około VI wieku p.n.e. gród opuszczono – jednym z powodów był wzrost poziomu wody w jeziorze.

W 1933 roku prace melioracyjne obniżyły lustro wody i z jeziora wyłoniły się drewniane bale. Dzieci z miejscowej szkoły opowiedziały o nich nauczycielowi Walentemu Szwajcerowi, a ten zawiadomił prof. Józefa Kostrzewskiego z Poznania. Wykopaliska ruszyły 22 czerwca 1934 roku. Dawna wyspa jest dziś półwyspem, na którym stoją rekonstrukcje grodu.

Ciekawostki

• Podczas przedwojennych badań zdjęcia stanowiska robiono aparatem wyniesionym w górę balonem wypełnionym wodorem – po raz pierwszy w Polsce.
• Jezioro wciąż chroni zabytek: program konserwacji grodu polega m.in. na utrzymywaniu wysokiego poziomu wody, który zabezpiecza autentyczne drewno przed rozkładem.
• W 1994 roku gród uznano za pomnik historii.

Rejs statkiem „Diabeł Wenecki”

Muzeum Archeologiczne w Biskupinie organizuje rejsy po jeziorze statkiem „Diabeł Wenecki”. Rejs trwa około 25 minut, przewodnik opowiada o badaniach półwyspu i wyglądzie osady, a z wody widać rezerwat z zupełnie innej perspektywy. W 2026 roku statek kursował od 14 kwietnia do 30 września, od wtorku do niedzieli w godz. 9:00–17:00; bilet kosztował 21 zł, a rejs odbywał się przy co najmniej 5 pasażerach. Przystań jest u nasady półwyspu. Na statku nie ma toalety.

Tripto podpowiada

• Najlepsze widoki na jezioro są z terenu rezerwatu muzeum (Biskupin 3). W październiku muzeum jest czynne w godz. 9:00–17:00, od listopada do marca 9:00–16:00; bilet normalny kosztuje 28 zł, ulgowy 19 zł.
• Parking muzeum jest bezpłatny. W Biskupinie nie ma bankomatu, a psy mogą wejść do rezerwatu na smyczy i w kagańcu.
• Dojazd: muzeum leży ok. 5 km od drogi ekspresowej S5; autobusy jeżdżą ze Żnina i Gąsawy, a w sezonie turystycznym kursuje kolejka wąskotorowa Żnin – Wenecja – Biskupin – Gąsawa z przystankiem przy muzeum.
• Czas: rejs to pół godziny, ale z rezerwatem zaplanuj 2–3 godziny.