Muzeum Ziemi Pałuckiej

Muzeum Ziemi Pałuckiej w Żninie to główna instytucja muzealna Pałuk – regionu na pograniczu Wielkopolski i Kujaw. Jego siedziba mieści się w dawnym Magistracie z 1906 roku przy Placu Wolności, w samym sercu Żnina. To dobre miejsce, by zrozumieć, czym są Pałuki: obejrzysz tu stroje i rzeźbę ludową, maszyny drukarskie wydawnictwa, które dało Polsce pierwszy kolorowy magazyn kobiecy, oraz pamiątki z zawodów motorowodnych, z których słynie miasto.

Ważne: Magistrat nieczynny do końca października 2026

Według komunikatu muzeum z września 2026 roku siedziba główna (Magistrat) jest zamknięta do końca października 2026 z powodu prac remontowych. Przed wizytą w listopadzie warto zadzwonić i potwierdzić, że wystawy są już dostępne. Pozostałe oddziały – Baszta, Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji i kolejka – działają według własnych grafików.

Budynek i historia

Ceglany Magistrat zbudowano w 1906 roku jako siedzibę władz miejskich; muzeum podkreśla, że gmach „do dziś” nie został ukończony. Budynek pełnił później różne funkcje, a od połowy lat 90. XX wieku mieści administrację muzeum i wystawy stałe. Samo muzeum działa w Żninie od 1961 roku – zaczynało w gotyckiej wieży ratuszowej po drugiej stronie placu.

Co zobaczyć w Magistracie

• Etnografia Pałuk – tradycyjne stroje z bogatym haftem na tiulu, rzeźba w drewnie i glinie, malarstwo oraz zrekonstruowane wnętrze chaty. Wyróżniają się gliniane figurki Klary Prillowej (1907–1991), która całe życie dokumentowała folklor regionu, i intarsje Edmunda Kapłońskiego. Muzeum przeprowadziło konserwację kompletu stroju pałuckiego, w tym męskiego płaszcza zwanego „burką pałucką”.
• Historia drukarstwa – w Żninie w latach 30. XX wieku działał koncern Anny i Alfreda Krzyckich. To tu powstała „Moja Przyjaciółka”, pierwszy polski magazyn kobiecy, przed wojną drukowany w nakładzie kilkuset tysięcy egzemplarzy.
• Muzeum Sportów Motorowodnych – silniki (najstarsze z dwudziestolecia międzywojennego), śruby napędowe, medale, fotografie i afisze. Żnin organizował mistrzostwa świata i Europy w wielu klasach łodzi.
• Galeria im. Tadeusza Małachowskiego – sala wystaw czasowych, głównie artystów związanych z regionem i sztuki współczesnej.

Oddziały muzeum

Do muzeum należą także: Baszta (gotycka wieża ratuszowa na Placu Wolności), Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji z ruinami średniowiecznego zamku i hostelem oraz Żnińska Kolej Wąskotorowa, kursująca w sezonie do Biskupina i Gąsawy. Jeden bilet w Wenecji obejmuje skansen kolejowy i ruiny zamku.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Adres: Plac Wolności 1, 88-400 Żnin; tel. (52) 30 20 293 lub 728 358 819, e-mail magistrat@mzp.gminaznin.pl.
• Standardowe godziny Magistratu: wtorek–piątek 8:00–16:00 (kasa do 15:30), sobota–niedziela 10:00–15:00 (kasa do 14:30); obecnie obowiązuje zamknięcie remontowe do końca października 2026.
• Bilety: 12 zł normalny, 10 zł ulgowy; jedna wystawa stała lub czasowa 5 zł; oprowadzanie po polsku 60 zł. Wstęp wolny dla dzieci do 4 lat.
• Na zwiedzanie wszystkich wystaw zaplanuj ok. 1–1,5 godziny.

Dojazd

Żnin leży ok. 44 km od Bydgoszczy i ok. 90 km od Poznania. Miasto nie ma czynnej stacji kolei normalnotorowej, więc najwygodniej przyjechać samochodem lub autobusem. Magistrat stoi przy rynku, a stacja kolejki wąskotorowej przy ul. Potockiego jest oddalona o niespełna kilometr – można połączyć oba punkty krótkim spacerem.

W okolicy

Na tym samym placu stoi Baszta, a kilka minut dalej gotycki kościół św. Floriana. W sezonie warto wsiąść do kolejki do Wenecji i Biskupina; ok. 15 km na północ czeka Pałac w Lubostroniu.