Żnińska Kolej Wąskotorowa

Żnińska Kolej Wąskotorowa to turystyczna kolejka na torze o szerokości 600 mm, która kursuje ze Żnina przez Wenecję i Biskupin do Gąsawy. Na odcinku 12 km łączy trzy najważniejsze atrakcje Pałuk: miasto z gotycką basztą, Muzeum Kolei Wąskotorowej z ruinami zamku w Wenecji oraz rezerwat archeologiczny w Biskupinie. Dla wielu rodzin to najprzyjemniejszy sposób, by zwiedzić okolicę bez szukania parkingu przy każdym obiekcie, a sam przejazd otwartymi wagonikami wzdłuż jezior jest atrakcją samą w sobie.

Historia: od pruskiej kolei powiatowej do ciuchci turystycznej

Pierwsze odcinki sieci oddano do użytku w 1894 roku – 1 lipca ruszyły linie Żnin–Rogowo i Żnin–Rydlewo. Według Muzeum Ziemi Pałuckiej tory układali w ramach ćwiczeń żołnierze pruskich wojsk kolejowych z Berlina. W najlepszym okresie sieć liczyła blisko 80 km, a pociągi rozwijały 20–25 km/h; w żnińskiej parowozowni stacjonowało niemal 10 parowozów.

Regularny ruch pasażerski zakończył się w latach 60. XX wieku (w 1962 roku), później zlikwidowano też przewozy towarowe i część torów. Kolej przetrwała dzięki turystom: w latach 70. uruchomiono przejazdy związane z otwarciem muzeum kolejnictwa w Wenecji. Od 2014 roku linię prowadzi Muzeum Ziemi Pałuckiej, a 30 kwietnia 2020 roku Rada Miejska zmieniła nazwę z Żnińskiej Kolei Powiatowej na Żnińską Kolej Wąskotorową. W październiku 2017 roku Żnin gościł Europejski Zlot Kolei Wąskotorowych. Dziś kolejką jeździ blisko 100 tysięcy pasażerów rocznie, co plasuje ją w czołówce polskich kolei wąskotorowych.

Trasa i przystanki

Pociąg rusza ze stacji przy ul. Potockiego 4 w Żninie i zatrzymuje się kolejno na przystankach:

• Wenecja Ośrodek – przy ośrodku wypoczynkowym nad jeziorem,
• Wenecja Muzeum – przy skansenie kolei wąskotorowej i ruinach zamku „Diabła Weneckiego”,
• Biskupin – tuż przy Muzeum Archeologicznym,
• Gąsawa – stacja końcowa, skąd pociąg wraca do Żnina.

Przejazd ze Żnina do Gąsawy trwa około 1 godziny 15 minut, a pełny kurs tam i z powrotem – około 2 godzin 40 minut. W lipcu i sierpniu (środa–piątek) kursowały też krótkie pociągi „nad jezioro”, ze stacji przy Potockiego na przystanek przy ul. Licealnej.

Ciekawostką jest parowóz Px38 „Leon” – jedyny zbudowany egzemplarz tej serii. W 2026 roku był niesprawny, dlatego składy prowadzi lokomotywa spalinowa.

Jak zaplanować dzień z kolejką

Najlepiej kupić bilet całodzienny i wysiadać po drodze: rano Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji (kilkanaście zabytkowych parowozów, najstarszy z 1899 roku), w południe kilka godzin w Biskupinie, a powrót jednym z popołudniowych kursów. W sezonie 2026 pociągi odjeżdżały ze Żnina o 9:00, 10:30, 12:05 i 13:50, a w soboty i niedziele dodatkowo o 15:35. Rowery przewozi się tylko przy wolnych miejscach, psy jadą za symboliczną opłatą. Na pokładzie nie ma bufetu – warto zabrać wodę i przekąski.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Sezon 2026 jest zakończony. Przewoźnik zaprasza ponownie od maja; rozkładu i cennika na 2027 rok jeszcze nie opublikowano.
• W 2026 roku kolejka jeździła od 1 maja do 30 czerwca w wybrane dni, w lipcu i sierpniu od środy do niedzieli oraz 12–16 września podczas Festynu Archeologicznego w Biskupinie.
• Ceny 2026 (normalny/ulgowy): Żnin–Wenecja Muzeum 20/18 zł, Żnin–Biskupin 22/20 zł, Żnin–Gąsawa 24/22 zł, bilet całodzienny 35/30 zł, dziecko do 3 lat 3 zł, rower 10 zł, pies 5 zł. Bilety kupuje się u kierownika pociągu – gotówką lub kartą.
• Poza sezonem można zamówić przejazd dla grupy (od 900 zł za grupę do 50 osób na trasie Żnin–Wenecja).
• Biuro: ul. Potockiego 4, Żnin, tel. (52) 30 20 492 lub 662 029 241, czynne pon.–pt. 7:00–15:00.

Dojazd i parking

Żnin nie ma czynnej stacji kolei normalnotorowej, więc na start trzeba dojechać samochodem lub autobusem. Z Bydgoszczy to ok. 44 km (ok. 40 minut), z Poznania ok. 90 km (ok. 1 h 15 min), z Torunia ok. 93 km. Przy stacji w Żninie oficjalnych informacji o płatnym parkingu brak; parking przy muzeum w Wenecji kosztuje 10 zł za dzień, a przy muzeum w Biskupinie jest bezpłatny.

W okolicy

W samym Żninie warto zajrzeć na Plac Wolności z gotycką Basztą i dawnym Magistratem (siedzibą Muzeum Ziemi Pałuckiej, nieczynną z powodu remontu do końca października 2026). Kilkanaście kilometrów na północ stoi klasycystyczny Pałac w Lubostroniu, a w Gąsawie można poznać historię zjazdu książąt z 1227 roku.