Kościół i klasztor franciszkanów w Gnieźnie

W bocznej nawie kościoła franciszkanów, w dawnym oratorium klarysek, spoczywa bł. Jolenta – węgierska królewna, siostra św. Kingi i babka Kazimierza Wielkiego. Do jej grobu pielgrzymowali m.in. Zygmunt Stary i Zygmunt III Waza. Wczesnogotycka świątynia z 1270 roku stoi na Wzgórzu Panieńskim, dwie minuty od Rynku, i jest dziś podwójnym sanktuarium: Matki Bożej Pocieszenia, zwanej Panią Gniezna, oraz bł. Jolenty.

Historia: książęta, pożar i regotyzacja

Budowę rozpoczęto w 1270 roku, a dziewięć lat później kościół konsekrowano. Na przełomie XIII i XIV wieku dostawiono do niego piętrową nawę boczną – górna kondygnacja służyła jako oratorium klarysek, sprowadzonych do Gniezna przez księcia Przemysła II, dolna była dostępna dla wiernych. Wielki pożar miasta w 1613 roku zawalił wieżę na sklepienie; odbudowa nadała wnętrzu barokowy wygląd, a gotyckie zostało tylko prezbiterium.

Klasztory franciszkanów i klarysek skasowano w latach 1836–1837, a przez niemal sto lat kościołem opiekowali się księża z fary św. Trójcy. Franciszkanie wrócili 28 grudnia 1928 roku. W latach 1930–1932 kościół regotyzowano: w nawie przywrócono sklepienie krzyżowo-żebrowe, odtworzono ostrołukowe okna i połączono dawne oratorium z kościołem, usuwając strop między jego kondygnacjami.

Bł. Jolenta i Pani Gniezna

Jolenta, córka króla Węgier Beli IV, urodziła się około 1242 roku i w 1256 roku poślubiła księcia Bolesława Pobożnego. Jej córka Jadwiga została żoną Władysława Łokietka i matką Kazimierza Wielkiego. Po śmierci męża i siostry Kingi Jolenta zamieszkała w ufundowanym dzięki jej staraniom klasztorze klarysek w Gnieźnie i zmarła tu w 1298 roku. Beatyfikowano ją w 1827 roku. Jej szczątki leżą w pozłacanym relikwiarzu ze scenami z jej życia, wykonanym według projektu S. Odrzywolskiego.

Obraz Matki Bożej Pocieszenia podarował kościołowi Władysław Mituszewski; uroczyście wprowadzono go do świątyni w 1659 roku. W 1997 roku wizerunek ozdobiono koronami papieskimi, a w 1998 roku kościół został sanktuarium. Od 2 czerwca 2019 roku jest diecezjalnym sanktuarium Pani Gniezna i bł. Jolenty.

Co zobaczyć

• prezbiterium ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym z XIII wieku – najstarszą część kościoła,
• ołtarz bł. Jolenty z relikwiarzem w nawie bocznej, czyli dawnym oratorium klarysek,
• obraz Pani Gniezna w barokowym ołtarzu głównym,
• rokokowe ławy z lat 1760–1770 i stalle z 1767 roku,
• figury Niepokalanej, św. Franciszka oraz apostołów Piotra i Pawła na ścianach nawy.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Franciszkańskiej 12. Wstęp jest bezpłatny, a wnętrze najłatwiej zobaczyć przy nabożeństwach – w dni powszednie Msze odprawiane są o 6.15, 9.00 i 18.00, aktualny porządek podaje strona klasztoru. W poniedziałki po Mszach o 9.00 i 18.00 odbywają się nabożeństwa do bł. Jolenty, więc wtedy przy relikwiarzu bywa więcej osób. Na zwiedzanie wystarczy 15–20 minut. Kościół leży na Trakcie Królewskim, a w kilka minut dojdziesz do fary św. Trójcy, kościoła św. Jana Chrzciciela i – ulicą Tumską – do katedry na Wzgórzu Lecha.