Pomnik Bolesława Chrobrego w Gnieźnie

Pomnik Bolesława Chrobrego stoi na Wzgórzu Lecha, na placu przed katedrą gnieźnieńską, naprzeciwko Pałacu Prymasowskiego. Brązowa postać pierwszego koronowanego władcy Polski, w koronie i wsparta na mieczu, mierzy 4,75 m, a razem z cokołem niemal 9 m. Dzisiejszy posąg to wierna rekonstrukcja z 1985 roku – oryginał z 1929 roku zniszczyli Niemcy w czasie okupacji.

Historia: pomnik odsłaniany trzy razy

Pomysł uczczenia króla pojawił się przy przygotowaniach do 900. rocznicy koronacji Bolesława Chrobrego. Pierwsze rysunki wykonał w 1922 roku poznański architekt Roger Sławski, w komitecie organizacyjnym zasiadał m.in. biskup Antoni Laubitz, a rzeźbę zlecono poznańskiemu artyście Marcinowi Rożkowi. 12 września 1925 roku prezydent Stanisław Wojciechowski odsłonił gipsowy odlew postaci. Właściwy posąg odlano w Warszawie w 12 częściach z brązu, wykorzystując metal z trzech niemieckich pomników i jednego działa. Prace zakończono 24 grudnia 1928 roku, w kwietniu 1929 roku odlew przewieziono do Gniezna, a 30 maja 1929 roku pomnik odsłonił prezydent Ignacy Mościcki. Przy tej okazji uporządkowano plac przykatedralny, wzmocniono skarpę i zbudowano schody.

Niemieckie władze okupacyjne próbowały usunąć rzeźbę już jesienią 1939 roku, ale ciężki sprzęt zdołał jedynie oderwać królowi głowę. Wiosną 1940 roku rozbito cokół, posąg rozebrano na części, a przed katedrą zbudowano fontannę. Starania o odbudowę trwały latami – władze uważały, że wystarczy powstający w Gnieźnie pomnik Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Zgodę wydano dopiero w 1981 roku; pieniądze zebrano w publicznej zbiórce, połączonej ze zbiórką złomu. Rekonstrukcję według pierwowzoru wykonał poznański rzeźbiarz Jerzy Sobociński, a pomnik odsłonięto 9 maja 1985 roku – tym razem na wyższym tarasie, tuż przy schodach.

Co zobaczyć

• Postać króla – Chrobry zwrócony jest twarzą na południe, w stronę Pałacu Prymasowskiego, choć przedwojenny sprawozdawca pisał, że władca miał spoglądać ku Niemcom, strzegąc zachodniej granicy.
• Cztery płaskorzeźby na cokole – od zachodu misja św. Wojciecha, od wschodu sąd Chrobrego pod dębem, od północy koronacja króla, a z przodu napis „Bolesław Chrobry 1025–1925”.
• Inskrypcja pod sceną koronacji – streszcza losy pomnika: wzniesiony w 1929 roku, zburzony w 1940 roku, przywrócony w 1985 roku dłutem Jerzego Sobocińskiego.
• Widok na katedrę – najlepsze ujęcie złapiesz z dolnej części placu, tak by w kadrze zmieścili się król i fasada świątyni.

Ciekawostki

Napis na froncie cokołu zmieniał się trzykrotnie. W 1925 roku brzmiał „Bolesławowi Chrobremu wyswobodzony naród 1925”, po ustawieniu posągu z brązu – „Bolesław Chrobry 1025–1929”, a dziś czytamy „Bolesław Chrobry 1025–1925”. Pierwotny projekt zatwierdzony przez wojewodę zakładał pomnik wysokości 6,2 m, z czteometrową postacią – ostatecznie król stanął na cokole o wysokości 4 m. Nie myl tego monumentu z posągiem Chrobrego na Trakcie Królewskim, szlaku otwartym w 2018 roku z figurami pięciu pierwszych królów Polski i 17 rzeźbami królików prowadzącymi między przystankami.

Tripto podpowiada

Pomnik stoi w przestrzeni publicznej, przy ul. Jana Łaskiego, i można go oglądać o każdej porze. Sam postój zajmie 10–15 minut, ale to naturalny punkt startowy zwiedzania Wzgórza Lecha. Do katedry z Drzwiami Gnieźnieńskimi, podziemi i Muzeum Archidiecezji wejdziesz od poniedziałku do soboty – od maja do października w godz. 9:00–17:00, od listopada do kwietnia 9:00–16:00; w niedziele te części nie są udostępniane turystom. Bilet do Drzwi Gnieźnieńskich kosztuje 16 zł (ulgowy 14 zł), a karnet na wszystko 48 zł; kasa zamyka się 30 minut przed zamknięciem obiektu.